U proljeće 1917. Danska je zamijenila dio svog kolonijalnog carstva za 25 miliona dolara od Sjedinjenih Američkih Država. Kupovina ostrva Sent Tomas, Sent Džon i Sent Kru – danas poznatih kao Američka Devičanska Ostrva – bila je više od običnog finansijskog dogovora. Ona je bila rezultat složenih geopolitičkih razmatranja usred Prvog svjetskog rata.

Danska je 1917. prodala ostrva Sent Tomas, Sent Džon i Sent Kru Sjedinjenim Američkim Državama za 25 miliona dolara.

Prodaja je imala geopolitičke motive, zbog straha od njemačkog uticaja u regionu usred Prvog svjetskog rata.

Danska Zapadna Indija: Strateška prodaja iz 1917.

Početkom 20. vijeka kolonija Danska Zapadna Indija prolazila je kroz burna vremena. Česte oluje i opadajuća proizvodnja šećera smanjili su i ekonomski i strateški značaj karipskih ostrva. Krajem 1890-ih političke tenzije su rasle, jer je Njemačko carstvo pokazalo interesovanje za Antilska ostrva. To je zabrinulo SAD, koje su željele da spriječe uticaj evropske sile u svojoj blizini.

1902. godine započeli su prvi pregovori između Danske i SAD o mogućoj prodaji ostrva za pet miliona dolara. Iako je plan dobio podršku u danskom Folketingu, parlamentu, propao je u Landstingu, gornjem domu, zbog konzervativnih snaga koje su brinule zbog daljeg gubitka danskih teritorija.

Izbijanje Prvog svjetskog rata dodatno je pogoršalo situaciju. Kao neutralna zemlja, Danska je imala poteškoća da održi stabilnu vezu sa udaljenim kolonijama u Karibima. Socijalni nemiri dostigli su vrhunac 1915: izbio je generalni štrajk, a danska vlada nije vidjela drugo rješenje osim da pošalje ratni krstaš Valkyrien kako bi povratila red.

Tajni pregovori i istorijski referendum

"/>

Istovremeno su američki predsjednik Vudro Vilson i državni sekretar Robert Lansing nastojali da spriječe rizik od njemačke kontrole nad ostrvima. Ponovo su ponudili kupovinu kako bi osigurali stratešku kontrolu u regionu i zaštitili brodski saobraćaj kroz Panamski kanal. Pregovori su vođeni u tajnosti, ali kada su 1916. postali poznati u Danskoj, izbili su nacionalistički protesti.

Narodni referendum – prvi u danskoj istoriji – održan je 14. decembra 1916. i trebalo je da odluči sudbinu ostrva. Većina je glasala za prodaju SAD-u. Dana 1. aprila 1917. izvršena je zamjena za iznos od 25 miliona dolara. Time je Danska istovremeno proširila svoj suverenitet nad cijelim Grenlandom.

Nakon prodaje, danska valuta je ostala u upotrebi na ostrvima do 1934. godine, kada ju je konačno zamijenio američki dolar. Do danas, na Američkim Devičanskim Ostrvima vozi se lijevom stranom puta, iako na putevima preovlađuju vozila sa volanom na lijevoj strani – ostatak danske prošlosti.

Istorijske paralele i savremeni konteksti

Ovaj istorijski događaj danas privlači posebnu pažnju, jer ima sličnosti sa savremenom debatom o Grenlandu. Baš kao što je Danska Zapadna Indija tada bila u centru međunarodnog interesovanja, sada je to Grenland – naročito zbog svog geografskog položaja i resursa.

Dok je prodaja Danske Zapadne Indije bila način da se izbalansira geopolitički pritisak, situacija sa Grenlandom je drugačija. Danska je danas nezavisan akter koji se, uprkos stalnom interesovanju SAD, jasno protivi takvoj prodaji.

Izvor: Blic / Nordkurier.de