Više od 1.000 stranaca, većinom državljana Turske, koji su u Crnoj Gori evidentirani kao vlasnici ili izvršni direktori firmi, tokom deset mjeseci 2025. godine nijesu imali ni euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza. Istovremeno, u zvaničnom dokumentu otvoreno je pitanje koliko je od okvirno izračunatih 60 miliona eura godišnjih davanja po osnovu angažovanja stranaca zaista uplaćeno u državni budžet.
Podatke o stranim državljanima bez evidentiranog fiskalizovanog prometa krajem 2025. godine utvrdili su Ministarstvo unutrašnjih poslova i Uprava policije, u saradnji sa Poreskom upravom.
Prema Informaciji o potrebi uvođenja novog sistema izdavanja dozvola za boravak i rad stranaca, identifikovano je više od 1.000 stranaca koji od 1. januara do 1. novembra prošle godine nijesu imali ni euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza.
U pitanju su izvršni direktori i vlasnici firmi, uglavnom državljani Republike Turske. U dokumentu nijesu navedeni nazivi kompanija, djelatnosti za koje su registrovane, broj zaposlenih niti drugi podaci o njihovom poslovanju.
Računica na osnovu 40.000 dozvola
Tokom 2025. godine u Crnoj Gori izdato je 40.567 dozvola za privremeni boravak i rad stranaca, najviše od 2021. godine, kada je izdato 20.580 dozvola.
Broj izdatih dozvola porastao je na 29.319 u 2022. godini i 38.943 u 2023, dok ih je tokom 2024. bilo 38.019. Od početka 2026. do 1. juna izdato je još 14.778 dozvola.
Prema Zakonu o strancima, poslodavac je dužan da u roku od 24 časa od izdavanja dozvole sa strancem zaključi ugovor o radu i prijavi ga na obavezno socijalno osiguranje.
U Informaciji je predstavljena okvirna računica prema kojoj bi, ukoliko su za oko 40.000 izdatih dozvola svi strani radnici uredno prijavljeni, uz minimalni mjesečni iznos od oko 120 eura koji se, prema procjeni iz dokumenta, plaća državi po radniku, mjesečne uplate iznosile približno 4,8 miliona eura.
Na godišnjem nivou taj iznos bi dostigao oko 60 miliona eura, zbog čega se u dokumentu postavlja pitanje da li je taj novac zaista uplaćen u budžet Crne Gore tokom 2025. godine.
Iznos od 60 miliona eura, međutim, nije zvanično utvrđeni prihod niti potvrđeni gubitak državnog budžeta. Riječ je o ilustrativnoj računici zasnovanoj na približnom broju izdatih dozvola i procijenjenom minimalnom mjesečnom iznosu obaveza po radniku.
Za utvrđivanje stvarnog iznosa bilo bi neophodno provjeriti koliko je stranaca zaista zasnovalo radni odnos, koliko dugo su bili angažovani, na koju zaradu su prijavljeni i da li su poslodavci uredno izmirivali poreske i druge obaveze.
Neprijavljeni rad povećava sivu ekonomiju
U dokumentu se upozorava da neprijavljivanje stranaca nadležnim organima i njihovo angažovanje bez zakonito regulisanog statusa proizvode značajne negativne fiskalne posljedice.
Kada poslodavac ne prijavi stranog radnika Poreskoj upravi i ne obračunava i ne uplaćuje propisane obaveze, država ostaje bez prihoda od poreza na dohodak, ali i pripadajućih doprinosa i drugih davanja.
U primjeru iz dokumenta uzet je strani radnik prijavljen na minimalnu mjesečnu zaradu od 600 eura. Ukoliko takav radnik uopšte nije prijavljen, država ne ostaje samo bez poreza na zaradu, već i bez ostalih obaveza koje bi trebalo obračunati i uplatiti.
Takva praksa stvara i nelojalnu konkurenciju na tržištu rada, jer poslodavci koji uredno prijavljuju zaposlene i izmiruju obaveze imaju veće troškove od onih koji angažuju neprijavljenu radnu snagu.
U Informaciji se ocjenjuje da čak i ograničen obim neprijavljenog rada može dovesti do višemilionskih gubitaka za državni budžet kroz neplaćene poreze i doprinose.
Institucije bi povezale evidencije
Zbog toga se predlaže funkcionalnija i efikasnija razmjena podataka između MUP-a, Poreske uprave, Zavoda za zapošljavanje, Fonda za zdravstveno osiguranje i Inspekcije rada.
Poreska uprava bi omogućavala pravovremenu provjeru poreskih obaveza i finansijskog poslovanja poslodavaca koji zapošljavaju strance, kao i podataka o registraciji privrednih subjekata, stečajevima, likvidacijama i njihovom poslovnom statusu.
Fond za zdravstveno osiguranje trebalo bi da omogući uvid u podatke o socijalnom osiguranju, dok bi Inspekcija rada obezbjeđivala informacije o utvrđenim nepravilnostima u zapošljavanju i radu stranaca.
Efikasnija razmjena podataka trebalo bi da omogući pravovremeno otkrivanje neprijavljenog rada, smanjenje sive ekonomije i povećanje naplate javnih prihoda.
U dokumentu se zaključuje da svaki neprijavljeni strani radnik znači manje prihoda za budžet, više sive ekonomije i slabiju kontrolu zakonitosti boravka i rada stranaca.
(Bankar)
