Željeznički sistem u Crnoj Gori prolazi kroz fazu stabilizacije i modernizacije, uz istovremeno suočavanje sa naslijeđenim izazovima poput starosti voznog parka i finansijske održivosti. U intervjuu za Bankar, izvršna direktorica Željezničkoga prevoza Crne Gore Dragana Lukšić govori o rezultatima ostvarenim tokom 2025. godine, investicijama vrijednim desetine miliona eura, planovima za nabavku novih vozova i jačanju međunarodnog saobraćaja, ali i o ključnim izazovima koji i dalje opterećuju sektor. Uprkos prosječnoj starosti voznog parka od preko pet decenija, poruka je jasna – modernizacija je započeta, a cilj je pouzdanija, bezbjednija i konkurentnija željeznica.
Kako ocjenjujete poslovnu 2025. godinu za Željeznički prevoz Crne Gore i koji su ključni rezultati u odnosu na 2024. godinu?
Lukšić: Poslovnu 2025. godinu za Željeznički prevoz Crne Gore ocjenjujem kao godinu stabilizacije sistema i snažnog institucionalnog rada, uprkos objektivnim izazovima koji proizilaze iz starosti voznog parka. U odnosu na 2024. godinu, 2025. je obilježena iskoracima u oblasti bezbjednosti, remonta voznih sredstava, unapređenja upravljanja, jačanja međunarodne i regionalne saradnje, ali i vidljivim aktivnostima u oblasti turizma, društvene odgovornosti i dostupnosti usluge putnicima. Fokus Uprave bio je na stvaranju održivih temelja za unapređenje kvaliteta usluge i pouzdanosti željezničkog saobraćaja. Posebno bih izdvojila uspješnu implementaciju projekta nabavke novih elektromotornih vozova koji je u završnoj fazi nabavke sa pratećim projektima u oblasti unapređenja korporativnog upravljanja.
Da li je 2025. završena sa pozitivnim ili negativnim finansijskim rezultatom i koji su glavni faktori koji su na to uticali?
Završni račun za 2025. godinu, odnosno izrada konačnih finansijskih iskaza sa napomenama, trenutno je u toku. Imajući u vidu da je zakonski rok za predaju konačnih finansijskih izvještaja 31. mart, u ovom trenutku nije moguće iznositi precizne podatke o konačnom finansijskom rezultatu. Na poslovanje u 2025. godini uticali su brojni faktori, uključujući troškove održavanja starog voznog parka, obaveze iz ranijih perioda, kao i stabilnu podršku države kroz mehanizme finansiranja usluge od javnog interesa.
Koje biste poteze Uprave ili projekte izdvojili kao najvažnije u 2025. godini?
Lukšić: Najvažniji projekti u 2025. godini jesu Projekat nabavke novih elektromotornih vozova u iznosu od 30 miliona eura koji se realizuju uz podršku EBRD banke. Ugovor o kreditu je potpisan u junu 2024. godine, nakon čega se kroz postupak javnih nabavki EBRD banke odabrao konsultant za stručnu i tehničku pomoć Jedinici za implementaciju projekta. Projekat će imati za cilj modernizaciju voznog parka u lokalnom putničkom saobraćaju na relaciji Bijelo Polje – Bar. Tokom 2025. sproveden je višefazni tenderski postupak za nabavku novih vozova. Sada je projekat u završnoj finansijskoj fazi u skladu sa pravilima javnih nabavki EBRD banke. Tokom februara 2026. očekujemo odabir ponuđača – potpisivanje ugovora i početak proizvodnje novih elektromotornih vozova. Kroz ovaj projekat planirana je i nabavka djelova, opreme i dijagnostike neophodnih za održavanje novih elektromotornih vozova, ali i obuka zaposlenih u Depou za održavanje elektromotornih vozova. U sklopu projektnog zadatka obezbijeđena su i bespovratna finansijska sredstva u iznosu od 700.000 eura za potrebe angažovanja stručnih konsultanata za unapređenje korporativnog upravljanja preduzeća, ali i izrade dugoročnog Ugovora o obavezi pružanja usluge prevoza putnika od javnog interesa.
Važno je naglasiti da smo u septembru 2025. godine izmirili sve preostale obaveze prema EBRD banci vezano za prvu nabavku CAF vozova realizovanu 2013. godine shodno Ugovoru o kreditu vrijednosti 13,5 miliona eura.
U 2025. godini realizovane su sve preostale investicije i remonti na elektromotornim vozovima serije 412/416 i elektrolokomotivama 461 započete kroz projekat urgentnog remonta voznih sredstava vrijedan 2 miliona eura koji je započet 2023. godine uz podršku EUROFIME. Upravo ovih dana očekujemo prijem drugog elektromotornog voza serije 412/416 realizovanog kroz ovaj projekat. Time završavamo sve investicije iz ovog ciklusa od 2 miliona eura.
Tokom 2025. realizovali smo još jedan važan investicioni ugovor vrijedan 6,5 miliona eura uz podršku EUROFIME, evropske finansijske institucije za finansiranje željezničkih voznih sredstava i opreme. Ugovor o kreditu i ugovor o garancijama između Ministarstva finansija, ŽPCG i EUROFIME je potpisan 23. decembra 2025. godine. Ovaj projekat ima za cilj generalni remont tri postojeća elektromotorna voza serije CAF i dvije elektrolokomotive serije 461. Komisija za sprovođenje tenderskog postupka će u naredne dvije sedmice završiti vrednovanje ponuda i izbor ponuđača za remont 3 CAF voza nakon čega će vozovi sukcesivno po isteku revizije ići na investicioni remont. Realizacijom ovih investicija obezbijedićemo dugoročnu održivost i pouzdanost voznog parka za potrebe lokalnog i dijelom međunarodnog saobraćaja ŽPCG.
U kakvom je danas stanju vozni park i koliko starost i pouzdanost vozova utiču na kvalitet usluge?
Lukšić: Prosječna starost voznih sredstava ŽPCG-a iznosi oko 51 godinu, ne računajući u taj prosjek elektromotorne vozove CAF Civity, nabavljene 2013. godine. Ovakva starosna struktura voznog parka predstavlja značajan izazov u pogledu pouzdanosti i dostupnosti vozova, ali ne i u pogledu bezbjednosti.
Sva vozna sredstva koja su uključena u redovni saobraćaj su potpuno tehnički ispravna, jer u suprotnom ne bi mogla biti u saobraćaju. Tehnička ispravnost se provjerava svakodnevno, kroz preglede koje obavljaju ovlašćene radionice i depoi, kao i kroz provjere pred polazak svakog voza od strane službi vuče vozova i tehničko-preglednih jedinica. Pored toga, vozna sredstva podliježu redovnim kontrolno-tehničkim pregledima u skladu sa važećim pravilnicima, na osnovu broja pređenih kilometara.
U slučaju pojave neispravnosti tokom vožnje, voz se odmah isključuje iz saobraćaja i upućuje u ovlašćene radionice i depoe na popravku, uz kompletnu tehničku dokumentaciju. Imajući u vidu prosječnu starost voznog parka, povremene neispravnosti su očekivane, ali je važno naglasiti da bezbjednost putnika ni u jednom trenutku nije dovedena u pitanje.
Koji su trenutno najveći izazovi za ŽPCG?
Lukšić: Najveći izazovi su finansijska održivost sistema, starost voznog parka, ali i potreba za stalnim prilagođavanjem reda vožnje i kapaciteta potrebama putnika, naročito u turističkoj sezoni. Upravo zbog toga smo u 2025. godini dodatno unaprijedili sistem upravljanja, unutrašnjih kontrola i upravljanja rizicima, u skladu sa važećim zakonodavstvom.
Koji su ključni ciljevi i prioriteti u 2026. godini?
Lukšić: Ključni prioriteti u 2026. godini su: Redovne opravke, modernizacija i obnova voznog parka, unapređenje međunarodnog putničkog saobraćaja, jačanje korporativnog upravljanja, povećanje pouzdanosti i kvaliteta usluge, stabilizacija finansijskog poslovanja.
Da li su u 2026. planirane investicije u vozni park i unapređenje usluge?
Lukšić: U skladu sa Predlogom zakona o budžetu za 2026. godinu, planirane su značajne investicije: državne garancije u iznosu od 30 miliona eura za razvoj međunarodnog saobraćaja na relaciji Beograd–Bar, uključujući nabavku modernih spavaćih kola uz podršku EBRD-a; 11,25 miliona eura za veliku investicionu opravku i modernizaciju postojećih putničkih kola; 4,7 miliona eura za remont elektrolokomotiva. Realizacijom ovih investicija stvoriće se uslovi za značajno unapređenje kvaliteta usluge u lokalnom i međunarodnom putničkom saobraćaju.
Tokom 2026. godine planirano je upućivanje dvije elektrolokomotive i tri elektromotorna voza CAF na redovne opravke, redovne opravke još tri lokomotive od kojih će jedna biti modernizovana, kao i velika modernizacija devet putničkih vagona, od kojih će pet biti kola sa ležajevima, a četiri kola za sjedenje, sa potpunom obnovom enterijera, klimatizacijom i savremenim sanitarnim sistemima. Ove aktivnosti, zajedno sa nabavkom novih elektromotornih vozova, omogućiće pouzdaniji red vožnje i kvalitetniju uslugu.
Da li je postojeći model finansiranja održiv?
Lukšić: Ključ za konkurentniju željeznicu leži u pouzdanom voznom parku, stabilnom finansiranju i integraciji željezničkog saobraćaja u širi sistem održive mobilnosti. Postojeći model finansiranja može biti održiv uz njegovo dalje unapređenje, jasne dugoročne ugovore o javnoj usluzi i kontinuirane investicije. Ključno je obezbijediti pouzdan vozni park, visok nivo bezbjednosti i dostupnost usluge, ali i zadržati društvenu i turističku ulogu željeznice. Tokom 2025. godine posebnu pažnju posvetili smo saradnji sa turističkim agencijama, organizaciji posebnih turističkih vožnji, uvođenju povlastica za učenike, studente, penzionere i ranjive kategorije, kao i vanrednim polascima tokom velikih manifestacija, čime smo pokazali da željeznica ostaje siguran, ekološki i društveno odgovoran izbor prevoza.
(Izvor: Bankar)
