I pored najave saradnje sa italijanskom Guarda di Finanza, Crna Gora još nema pravni okvir za finansijsku policiju, dok oblast digitalne imovine ostaje djelimično regulisana
Crna Gora još nije uspostavila zakonodavni okvir za osnivanje finansijske policije iako državni zvaničnici godinama najavljuju formiranje službe po ugledu na italijansku Guardia di Finanza.
Guardia di Finanza je italijanska finansijska policija pod nadležnošću Ministarstva ekonomije i finansija, koja se bavi finansijskim kriminalom i zaštitom javnih finansija, kombinujući policijska ovlašćenja, poresko-inspekcijske nadležnosti i finansijsko-obavještajne funkcije.
Premijer Milojko Spajić je u martu 2024. godine povodom sastanka sa delegaciom Guardia di finanza, na čelu sa generalom Vitom Đordanom, najavio da će uz njihovu podršku raditi na stvaranju crnogorske finansijske policije, koja bi trebalo da bude formirana po uzoru na poznatu italijansku instituciju.
Iz Generalne komande Guardia di Finanza II odjeljenja (Ured za medunarodne odnose) kazali su za Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) da su institucije Crne Gore pokazale interesovanje za primjenu iskustava italijanske finansijske policije, ali ni jesu odgovorili na pitanje da li su preduzeti konkretni koraci ka uspostavljanju te saradnje.
Tokom posjete potpredsjednika italijanske vlade Antonija Tajanija zapadnom Balkanu u septembru 2024. godine,dodatno je izražena politička spremnost Italije da pruži podršku u borbi protiv organizovanog kriminala, posebno kroz praćenje finansijskih tokova. Italija je izgradila efikasan sistem koji omogućava otkrivanje i najsloženijih prevarnih obrazaca, često sprovedenih kroz vještačke korporativne strukture. Takve kompetencije mogle bi biti od velike pomoći Crnoj Gori, saopštili su za CIN-CG iz Guardia di Finanza.
U Vladinoj Fiskalnoj strategiji za period od 2024. do 2027.godine navodi se da će Ministarstvo finansija predložiti zakonsko rješenje kojim će se stvoriti formalne pretpostavke za formiranje finansijske policije. U istom dokumentu je navedeno da postoji prostor za saradnju sa Guardia di Finanza kroz obuku budućeg kadra.
Imajući u vidu trenutnu decentralizaciju institucija koje vrše kontrolu u ovoj oblasti, Vlada Crne Gore smatra da bi formiranjem finansijske policije ovaj organ mogao znatno lakše da se bori, kako sa korupcijom na najvišem nivou, tako i sa svim vrstama finansijskih malverzacija,piše u Fiskalnoj strategiji.
Međutim, još ne postoji zakonski okvir za uspostavljanje finansijske policije.
NA ČEKANJU VIŠE OD 10 GODINA
Vlada još od novembra 2014. najavljuje formiranje finansijske policije čiji bi glavni zadatak trebalo da
bude borba protiv privrednog kriminala, korupcije i sive ekonomije.
Usvajanjem Zakona o poreskoj administraciji iz 2015. i Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji, Poreskoj upravi je dodat poseban sektor finansijske policije. Iako je tada najavljeno da će blisko sarađivati
sa policijskim odsjekom za borbu protiv privrednog kriminala i Specijalnim državnim tužilaštvom, nijesu urađeni podzakonski akti o nadležnostima i ovlašćenjima Poreske policije niti je iko zaposlen.
Poreska policija je 2018. formalno izbrisana iz sistematizacije Poreske uprave.
Iz Poreske uprave kazali su za CIN-CG da je krajem marta 2025. godine Pravilnikom o izmjeni i dopunama Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji formiran formalno Sektor za utvrđivanje i naplatu neprijavljenih prihoda fizičkih lica.
Nakon postavljanja zakonodavnog okvira, definisanja institucionalnih procedura, zakonskih ovlašćenja i mehanizama međuinstitucionalne saradnje možemo očekivati formiranje finanasijske policije po uzoru na italijansku, saopštili su iz Poreske uprave.
Međutim, Dragana Jaćimović iz Instituta alternativa upozorava da osim najave formiranja finansijske policije, Vlada nije pružila dodatne informacije.
Ministarstvo finansija je dostavilo jedino pojašnjenje da će predložiti zakonsko rješenje kojim će se stvoriti formalne pretpostavke za formiranje finansijske policije, uvažavajući praksu Guardia di Finanza. Jedan pasus u strategiji nije dobar način za uvođenje novih organa u institucionalni okvir za borbu protiv korupcije i teških oblika kriminala, kazala je Jaćimović za CIN-CG.
Takav pristup nije adekvatan način za uvođenje novog organa sa policijskim ovlašćenjima u već fragmentiran sistem borbe protiv korupcije i finansijskog kriminala dodala je ona.
NE PITAJU ITAUJANEZA KRIPTO-PREVARE
Iako italijanska Guardia di Finanza, između ostalog, ima razvijen operativni aparat za finansijske istrage i zloupotrebe kriptovaluta, u Vladinim strategijama se ne precizira da li bi se finansijska policija bavila digitalnom imovinom.
Naime, Guardia di Finanza ima razvijene jedinice za forenziku digitalnih finansija, analizu blokčeina i zapljenu digitalne imovine,a u praksi može blokirati račune i digitalne novčanike, zaplijeniti kriptoimovinu,servere i opremu i sprovoditi dugotrajne finansijske istrage uz tužilaštvo.
Tako se u izvještaju Guardia di Finanza navodi da su u od januara 2023. do maja 2024.godine sproveli više od 1,5 miliona kontrola i 110 hiljada istraga, kao i da je zaplijenjeno više od 75 miliona eura u kriptovalutama, uključujući i rudarsku farmu za kovanje novih virtuelnih valuta.
