Evropski sud pravde donio je presudu koja bi mogla imati značajan uticaj na poslovanje banaka u Evropskoj uniji. Sud je poručio da američke sankcije, same po sebi, ne mogu biti dovoljan razlog da banka odbije klijentu pristup osnovnim bankarskim uslugama.
Slučaj se odnosi na slovenačku banku Nova Kreditna Banka Maribor, danas dio OTP Grupe, koja je 2022. godine odbila da otvori osnovni bankovni račun klijentu označenom inicijalima LH. Klijent nije bio pod sankcijama Evropske unije, Ujedinjenih nacija ili Slovenije, niti je protiv njega postojala presuda za krivično djelo. Banka je odluku zasnovala na činjenici da se njegovo ime nalazilo na listi američkog OFAC-a, institucije koja sprovodi sankcije SAD.
Sud Evropske unije ocijenio je da takva okolnost može biti dio procjene rizika, ali ne i jedini osnov za odbijanje klijenta. Banke, prema ovoj odluci, moraju pojedinačno procjenjivati svaki slučaj i ne mogu automatski primjenjivati sankcione liste trećih država kao da su dio pravnog poretka EU.
Presuda je važna jer banke posljednjih godina, zbog straha od regulatornih kazni, često primjenjuju veoma oprezan pristup i izbjegavaju klijente koji bi mogli predstavljati reputacioni ili regulatorni rizik. Takva praksa poznata je kao „de-risking“, a podrazumijeva odbijanje klijenata ili cijelih sektora ne zbog dokazanih nezakonitih aktivnosti, već zbog želje banaka da izbjegnu potencijalne probleme.
Odluka Suda EU postavlja jasnu granicu između opravdanog regulatornog opreza i automatskog isključivanja klijenata iz finansijskog sistema. Ona istovremeno potvrđuje i širu poruku Brisela da američke sankcije nijesu automatski obavezujuće u Evropskoj uniji ukoliko ih nijesu usvojile institucije EU, Ujedinjene nacije ili nacionalne vlasti.
Za građane i preduzetnike ova presuda znači veću pravnu sigurnost. Osobe koje nijesu pod evropskim ili međunarodno priznatim sankcijama ne bi smjele automatski ostati bez osnovnih bankarskih usluga samo zato što se nalaze na listi neke strane države.
Banke će i dalje moći da koriste OFAC i slične liste kao važan element procjene rizika, ali će morati da pokažu da su odluke zasnovane na širem sagledavanju konkretnog slučaja.
Presuda zato predstavlja važan presedan za evropski finansijski sektor. Bankama donosi dodatnu odgovornost u procjeni klijenata, dok građanima i kompanijama pruža snažniju zaštitu prava na pristup osnovnim finansijskim uslugama unutar Evropske unije.
