Postpandemijski rast inflacije širom Evrope značajno je smanjio kupovnu moć zarada u najvećim ekonomijama, a iako su nominalne plate rasle, u mnogim zemljama i dalje nijesu dostigle nivo iz perioda prije krize izazvane pandemijom.
Inflacija je u Evropi tokom 2022. godine dostigla najviše nivoe u posljednjih 40 godina, premašivši 11 odsto u Evropskoj uniji, prije svega zbog rasta cijena energije nakon ruske invazije na Ukrajinu. Takav rast cijena doveo je do toga da troškovi života rastu brže od plata, što je direktno smanjilo realnu kupovnu moć radnika.
Prema analizi Indeed Wage Trackera, koja prati oglašene zarade, realne plate u januaru 2026. godine i dalje su ispod nivoa iz januara 2021. u sedam najvećih evropskih ekonomija. Indeks realnih plata u eurozoni iznosi 96,2, što znači da kupovna moć još nije u potpunosti obnovljena.
Najbliže oporavku su Nizozemska sa indeksom 99,7 i Velika Britanija sa 99,5, dok su Irska i Njemačka na nivou od 99,1. Francuska je nešto niže sa 98,1, dok Španija prati prosjek eurozone sa 96,2. Najslabije rezultate bilježi Italija, gdje indeks iznosi 89,9, što znači da je realna kupovna moć znatno ispod pretpandemijskog nivoa.
Glavni razlozi sporog oporavka realnih plata leže u načinu formiranja zarada u Evropi, koje se prilagođavaju postepeno kroz kolektivne ugovore, često na višegodišnjem nivou. Istovremeno, inflacija je rasla brže nego što se očekivalo, što je dodatno produbilo jaz između rasta cijena i plata.
Dodatni pritisak došao je i od monetarne politike, jer su centralne banke, uključujući Evropsku centralnu banku, povećavale kamatne stope kako bi obuzdale inflaciju. Time je došlo do hlađenja tržišta rada i slabljenja pregovaračke moći zaposlenih, što je dodatno usporilo rast realnih zarada.
Iako je inflacioni šok bio zajednički za sve zemlje, reakcija plata bila je različita. U Sjedinjenim Američkim Državama i Ujedinjenom Kraljevstvu nominalni rast plata bio je snažniji, što je pomoglo bržem smanjenju jaza između plata i cijena. U Evropi, međutim, oporavak je sporiji i neujednačen.
Italija se izdvaja kao najproblematičniji slučaj, jer plate rastu veoma sporo uprkos relativno snažnoj potražnji za radnom snagom, što znači da se razlika između inflacije i zarada i dalje ne smanjuje.
Podaci ukazuju i na to da su slabije plaćeni radnici najviše pogođeni, jer se njihove zarade sporije prilagođavaju i često su vezane za minimalne plate.
Izgledi za oporavak realnih zarada dodatno su neizvjesni zbog novih geopolitičkih rizika, uključujući sukob sa Iranom, koji ponovo podiže cijene energije i povećava rizik od novog inflacionog talasa. Procjene Evropske komisije ukazuju da bi realne zarade u EU mogle dostići pretpandemijski nivo tokom ove ili naredne godine, ali bi eventualno produžavanje krize moglo odložiti oporavak do 2027. ili 2028. godine.
(Izvor: Financije.hr)
