Cijene se značajno razlikuju među državama u Evropi. Značajne razlike postoje čak i između susjednih zemalja poput Austrije i Mađarske – ili Njemačke i Poljske. No, koje su najskuplje, a koje najjeftinije zemlje širom evropskog kontinenta?
Od 2024. godine, od 36 zemalja, Švajcarska je najskuplja, s cijenama na 184 odsto evropskog prosjeka, odnosno 84 odsto iznad prosjeka. Turska je najjeftinija, s cijenama na 47 odsto prosjeka EU, što znači da su 53 odsto niže od prosjeka EU. Zbog toga je Švajcarska 3,9 puta skuplja od Turske, što pokazuje oštar kontrast u cjenovnim nivoima širom Evrope.
U EU, Luksemburg je najskuplja zemlja, s cijenama 51 odsto višim od prosjeka EU. Bugarska i Rumunija su najjeftinije članice, s 57 odsto prosjeka EU.
To znači da je Luksemburg oko 2,7 puta skuplji od Bugarske i Rumunije, što ukazuje na značajnu, ali manju razliku u odnosu na onu između Švajcarske i Turske, navodi se u analizi Euronewsa.
Deset zemalja EU ima cijene iznad prosjeka EU – među njima su Danska (143 odsto) i Irska (141 odsto), koje prate Luksemburg kao najskuplje. Među četiri najveće ekonomije EU, Njemačka s cijenama na 109 odsto i Francuska sa 108 odsto su iznad prosjeka, dok su Italija (98 odsto) i Španija (91 odsto) ispod.
Zemlje zapadne i sjeverne Evrope obično imaju visoke cijene. Švajcarska, Island, Luksemburg, Danska, Irska, Norveška i Finska pokazuju znatno iznadprosječne vrijednosti. To su uglavnom zemlje sa visokim prihodima, jakim valutama i većim troškovima života.
Sve nordijske zemlje – Danska, Finska, Švedska, Norveška i Island – takođe su u vrhu. Suprotno njima, zemlje srednje i istočne Evrope uglavnom imaju niže cijene: Rumunija, Bugarska, Mađarska, Poljska i baltičke zemlje – Letonija, Litvanija i Estonija – sve su ispod prosjeka EU. Ove regije uglavnom bilježe niže troškove rada,-
Cijene su niže i u zemljama kandidatima za EU: Turskoj, Sjevernoj Makedoniji, Albaniji, Srbiji i Bosni i Hercegovini.
Dvije članice Evropskog udruženja slobodne trgovine (EFTA) – Švajcarska i Island – zauzimaju prvo i drugo mjesto 2024. godine, dok je Norveška šesta.
U analizi iz 2018. godine zasnovanoj na podacima iz 2017, Lars Svennebye iz statističkog biroa EFTA-e objasnio je da su visoka produktivnost radne snage i odgovarajuće visoke plate ključni faktori visokih cijena u EFTA zemljama.
„Rast produktivnosti u sektorima sa dobrom tržišnom vrijednošću (poput proizvodnje i tehnologije) povećava plate u cijeloj ekonomiji – čak i u sektorima sa slabijim tržišnim performansama poput frizeraja, ugostiteljstva i nekretnina, gdje je rast produktivnosti sporiji“, rekao je Filippo Pallotti, doktorand ekonomije na University Collegeu London za Euronews Business, ističući da su najskuplje zemlje ujedno i najproduktivnije.
Poredeći najviše i najniže granice EU, Pallotti je naglasio da troškovi rada po satu reflektuju nivo cijena – oko 55 eura u Luksemburgu, 50 eura u Danskoj i samo 11 eura u Bugarskoj.
"/>„Ali kada poredimo kafu od četiri eura u Kopenhagenu sa kafom od jednog eura u Sofiji, to pokazuje kako snažna produktivnost u razmjenjivim sektorima podiže plate u svim sektorima“, dodao je Pallotti.
Napomenuo je da osim plata, sama produktivnost zavisi od ključnih faktora: kapitalne intenzivnosti, usvajanja tehnologije, ljudskog kapitala, kvaliteta institucija, infrastrukture i stranih investicija – uključujući kvalifikovani menadžment i priliv talenata. Ostali faktori – PDV i neizravni porezi, regulative, gustina naseljenosti, saobraćajna infrastruktura, pa i kurs valute – takođe imaju uticaj na cijene. Pojedinačni ili porodični prihodi nijesu uključeni u poređenja nivoa cijena.
„Ove brojke predstavljaju čista poređenja cijena roba i usluga. Ne uzimaju u obzir nivo plata, nadnica ili druge mjere ličnog dohotka“, rekao je Lars Svennebye za Euronews Business.
To znači da neko ko živi u zemlji sa visokim cijenama i dalje može da kupi više robe i usluga od nekoga u zemlji sa nižim cijenama, u zavisnosti od prihoda.
Nivoi cijena znatno variraju među različitim kategorijama. Na primjer, nivo cijena alkohola i duvana u EU bio je skoro tri puta viši u Irskoj (205 odsto), najskupljoj zemlji, nego u Bugarskoj (69 odsto), kao najjeftinijoj.
Indeksi cijena su dobar alat da se sagleda koliko su roba i usluge skupe ili jeftine u svakoj zemlji. Oni porede nacionalne cijene sa prosjekom EU i računaju se uz pomoć pariteta kupovne moći (PKM). Prema Eurostatu, pariteti kupovne moći (PPP) funkcionišu kao vještačka zajednička valuta jer pokazuju koliko ljudi mogu da kupe za isti iznos novca u različitim državama.
Rezultati se temelje na istraživanjima cijena koja pokrivaju više od 2.000 potrošačkih dobara i usluga, sprovedenim u 36 evropskih zemalja.
Postoji više indeksa koji porede troškove različitih roba i usluga – kao što su hrana, piće, odjeća, hoteli i drugo. Uz ove pojedinačne ili grupne indekse, postoje dva glavna pokazatelja ukupnog nivoa cijena potrošačkih roba i usluga:
Prvi je stvarna individualna potrošnja (AIC), koja mjeri sve proizvode i usluge koje domaćinstva stvarno koriste. Uključuje dobra i usluge koje domaćinstva direktno kupuju, kao i usluge koje pružaju neprofitne institucije. Takođe uključuje usluge koje država obezbjeđuje za individualnu potrošnju, poput zdravstva i obrazovanja.
Drugi pokazatelj su izdaci za krajnju potrošnju domaćinstava (HFCE), koji prate ukupnu potrošnju na dobra i usluge domaćinstava. Drugim riječima, AIC pokazuje šta domaćinstva koriste – uključujući i besplatne usluge – dok HFCE pokazuje na šta troše novac.
Eurostat navodi da se AIC često koristi u međunarodnim poređenjima jer obuhvata širi spektar od same potrošnje domaćinstava. Euronews je zato koristio podatke AIC-a za poređenja, iako su i podaci o potrošnji prikazani u grafikonu.
