Članstvo u Evropskoj uniji uživa snažnu podršku u novim državama članicama, uglavnom zahvaljujući ekonomskoj snazi koju su stekle. Euronews Business detaljnije analizira priču o rastu BDP-a u državama koje su se pridružile Uniji od njenog istorijskog proširenja 2004. godine.
Gotovo tri četvrtine (74%) građana EU vjeruje da je njihova zemlja imala koristi od članstva u Uniji, prema istraživanju Eurobarometra sprovedenom početkom 2025. godine – što je najviši rezultat otkad se to pitanje postavlja, još od 1983. godine.
Ispitanici su kao glavne koristi od članstva u EU istakli ekonomski rast (28%) i nova radna mjesta (26%). Podaci, čini se, potvrđuju njihovu procjenu.
BDP po glavi stanovnika u Češkoj Republici porastao je sa 45% prosjeka EU 2004. godine na 74% u 2024, skačući sa 9.490 na 29.940 eura. U Litvaniji je taj udio porastao sa 26% na 68% u istom periodu, odnosno sa 4.960 na 27.350 eura.
Indeksiranje nudi još jedan način da se uhvati pomak. Postavljanje BDP-a po osobi u eurima na 100 u 2004. godini za svaku zemlju omogućava čistu uporedbu kako su se prihodi kretali od tada. Rast na 120 pokazuje da je prosječno blagostanje 20% veće nego 2004; pad na 90 znači da je 10% niže od te osnovice.
Petostruki rast u Rumuniji i Bugarskoj
Tokom proteklih 20 godina, od 2004. do 2024, dok je BDP po glavi stanovnika u EU porastao za solidnih 88%, uz rast indeksa sa 100 na 188 poena, rast u 13 novih članica eksplodirao je. Rumunija i Bugarska zabilježile su najjači rast – od 558% i 500% – pa je indeks u obje zemlje dostigao 600.
U tom periodu, BDP po glavi stanovnika u Rumuniji skočio je sa 2.820 na 18.560 eura, a u Bugarskoj sa 2.710 na 16.260 eura.
Slični impresivni trendovi rasta zabilježeni su i u baltičkim državama u posljednje dvije decenije, pri čemu je BDP po glavi stanovnika porastao za 405% u Litvaniji, 336% u Letoniji i 305% u Estoniji.
Rast kupovne moći
Standard kupovne moći (PPS) dodatno osvjetljava ekonomske priče o rastu novih članica. Teoretski, jedan PPS može kupiti istu količinu roba i usluga u svakoj zemlji.
BDP po glavi stanovnika izražen u PPS-u u EU indeksiran je na 100. Godine 2004. Rumunija i Bugarska imale su najniže vrijednosti od po 35, što je 65% ispod prosjeka EU. Ali dvije decenije kasnije, kupovna moć Rumunije više se nego udvostručila, dostigavši indeks 78, dok je Bugarska porasla na 66.
Indeks se popeo sa 50 na 88 u Litvaniji, sa 45 na 71 u Letoniji, sa 52 na 79 u Poljskoj i sa 56 na 79 u Estoniji. Svako približavanje prosjeku EU od 100 znači da te zemlje sustižu evropski standard.
Zabilježeni su skromniji porasti u Sloveniji, sa 87 na 91, i u Češkoj Republici, sa 81 na 91 u istom periodu.
Evropska komisija insistira da je proširenje iz 2004. „donijelo širok spektar značajnih koristi i impresivan ekonomski rast novim članicama i EU u cjelini“.
Akademska istraživanja uglavnom podržavaju ovo gledište. Ekonomista Bazil Grasi sa Univerziteta Bokoni zaključuje da pristupanje povećava prihode u novim državama članicama, a da ne šteti starim. Njegovim riječima, proširenje EU izgleda kao igra s pozitivnim rezultatom za sve strane.
Kolike su ekonomije kandidata za EU?
Devet zemalja trenutno ima status formalnih kandidata za članstvo u EU: zapadnobalkanske države Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Sjeverna Makedonija, Albanija, Srbija, kao i Ukrajina, Moldavija, Gruzija i Turska, uz jednog potencijalnog kandidata – Kosovo.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos izjavila je u aprilu da je novi talas pristupanja do 2030. godine „realan“, pri čemu su Ukrajina, Moldavija, Albanija i Crna Gora na čelu liste.
Mjerene BDP-om, većina ovih ekonomija je relativno mala. U 2024. godini ukupna proizvodnja EU iznosila je 18 biliona eura, prema podacima Eurostata.
Deset zemalja koje teže članstvu ostvarilo je ukupno 1,63 biliona eura, od čega je sama Turska činila 1,25 biliona. Bez Turske, preostalih devet zajedno je proizvelo svega 381 milijardu eura – manje od Danske, čiji BDP iznosi 392 milijarde.
Ako se isključe Turska, Ukrajina i Srbija, ukupna proizvodnja preostalih sedam zemalja pada na skromnih 130 milijardi eura – manje od veličine ekonomije otprilike dvije trećine postojećih članica EU.
Izvor: euronews.com
