Prošla 2025. godina mogla bi ostati ključna prekretnica za globalnu ekonomiju, ocijenio je Coface, globalni pružalac usluga upravljanja kreditnim rizikom, koji u svojim ekonomskim prognozama za 2026. godinu očekuje umjeren globalni rast stabilizovan na 2,4 do 2,5 odsto, što predstavlja dodatno usporavanje nakon očekivanih 2,6 do 2,7 odsto u 2025. godini. Za slabije prognoze zaslužni su carinski šok s početka 2025. godine, prouzrokovan novim politikama američkog predsjednika Donalda Trampa, ali i fragmentacija globalne geopolitičke arhitekture, koja jača rascjep unutar atlantskog bloka i prisiljava Evropu da hitno preispita svoju stratešku poziciju.
– Fragmentacija se ubrzava, a ekonomija postaje sredstvo prisile. Nekada se naglasak stavljao na heterogenost globalnog Juga, a danas zabrinjava transatlantski odnos – istakao je Frédéric Wissocq, Cofaceov direktor za upravljanje rizicima zapadne Evrope i Afrike.
Turbulentna godina pokazala je, ocijenili su u Cofaceu, da se ekonomija koristi u geostrateške svrhe, a da se međunarodni odnosi strukturiraju oko odnosa moći, pri čemu su carine, izvozne restrikcije i ekonomske sankcije postale oružja ekonomske prisile. U praksi, to znači da su evropske kompanije između nekoliko vatri: američkog protekcionizma, kineske konkurencije i regionalne političke nestabilnosti.
Evropska konkurentnost: između nade Draghijevog izvještaja i stvarnosti sprovođenja
Coface je pritom pohvalio barem to što Evropa uspijeva jasno dijagnostikovati svoje slabosti, pozivajući se na Draghijev izvještaj o konkurentnosti i Lettin izvještaj o jedinstvenom tržištu, u kojima su jasno identifikovani zaostajanje za SAD-om i Kinom u inovacijama, fragmentacija jedinstvenog tržišta, visoki troškovi energije i prekomjerna strateška zavisnost. Ambiciozni planovi iz evropskog Kompasa konkurentnosti, međutim, kasne u sprovođenju, dijelom i zbog političkog otpora zajedničkom zaduživanju.
U sličnom svjetlu Coface posmatra i izbor Friedricha Merza, kao i planove oporavka Njemačke kroz velike investicione projekte, uz sumnje u prirodu i tempo planiranih ulaganja, zbog poznatog njemačkog opreznog pristupa ekonomskoj politici.
Evropske kompanije: između američkih carina i kineskog dampinga
"/>Pozitivno je, međutim, to što nove američke carine nijesu prouzrokovale veće poremećaje za evropske izvoznike. Prosječne efektivne stope trenutno iznose oko 16 do 17 odsto globalno, pa to utiče podjednako na sve konkurente, pri čemu oko 80 odsto troškova carina snose američki subjekti – kompanije ili potrošači – a ne strani izvoznici, suprotno najavama Trampove administracije.
– Evropa nije oporezovana više od ostatka svijeta, a ponekad čak i manje za određene proizvode koje izvozi u SAD – istakao je Jean-Christophe Caffet, glavni ekonomista Cofacea.
Ipak, prava opasnost mogla bi se pojaviti u prelijevanju viškova kapaciteta kineske proizvodnje ka evropskom tržištu, jer je američko tržište zbog novih carina manje dostupno. Za sada je rast kineskog izvoza ka Evropi na nivou od oko 6 odsto, što je manje od rasta od 20 odsto ka trećim zemljama. Coface upozorava da kineski višak kapaciteta dodatno snižava proizvodne cijene u Kini i nastavlja da vrši cjenovni pritisak na evropske proizvođače. Posebno su pogođeni sektor električnih vozila, sektor kapitalnih dobara i metalski sektor.
Izgledi za 2026: umjeren rast i trajne insolventnosti
Umjeren i usporen rast od 2,4 do 2,5 odsto u 2026. godini postao je, navode u Cofaceu, „novo normalno“, i ispod je pretpandemijskih potencijala. Na to nije imun ni SAD, gdje se očekuje rast ispod 2 odsto, prvenstveno zahvaljujući sektoru vještačke inteligencije, koji će sam nositi oko petine ukupnog rasta. Za Evropu Coface prognozira rast blizu 1 odsto, slično kao i u 2025. godini, dok za Kinu očekuje organsko usporavanje uprkos zvaničnom cilju od 5 odsto rasta.
U Cofaceu očekuju i nastavak rasta insolventnosti, iako nešto sporijim tempom nego u 2025. godini. Na globalnom nivou, insolventnosti bi mogle porasti za 3 do 4 odsto, pri čemu će najviše pogođeni biti građevinski i turistički sektor. Za novi talas insolventnosti, smatra Coface, biće zaslužno postepeno širenje vještačke inteligencije i tehnologija kroz proizvodnu strukturu.
