Sve veća dostupnost digitalnih finansijskih usluga donijela je nove mogućnosti, ali i nove rizike za mlade u Crnoj Gori. Od prekomjerne potrošnje i zaduživanja, do online prevara i zloupotrebe ličnih podataka – digitalni finansijski prostor postaje sve složeniji i zahtjevniji za generacije koje su u njemu najaktivnije.
U Centru za ekonomske i evropske studije (CEES) upozoravaju da bez jasnog uvida u stvarno stanje i obrasce ponašanja mladih nije moguće kreirati efikasan odgovor na izazove koji prate digitalne finansije.
„Da bi se kreirao ozbiljan odgovor na sve složenije izazove digitalne finansijske pismenosti mladih, neophodno je razumjeti sa kakvim se rizicima mladi u Crnoj Gori svakodnevno suočavaju u digitalnom finansijskom prostoru – od prekomjerne potrošnje i zaduživanja, obmanjujućih digitalnih prodajnih praksi i online finansijskih prevara, do zloupotrebe ličnih i finansijskih podataka i moguće krađe identiteta.“
U praksi, ovi rizici se, kako navode, manifestuju kroz čuvanje podataka platnih kartica na nesigurnim internet prodavnicama, izloženost obmanjujućem digitalnom oglašavanju, ali i kroz različite oblike finansijskih prevara koje su sve sofisticiranije.
Ipak, uprkos rastu digitalnih servisa, u Crnoj Gori i dalje ne postoji dovoljan broj sistematskih istraživanja koja se bave nivoom digitalne finansijske pismenosti mladih i njihovom sviješću o potencijalnim prijetnjama.
„Iako je potreba za jačanjem digitalne finansijske pismenosti mladih danas široko prepoznata, u Crnoj Gori nije razvijen jasan i sistemski pristup praćenju i adresiranju ovih izazova. Njihova složenost dodatno se povećava ubrzanim razvojem naprednih tehnologija i vještačke inteligencije, što zahtijeva kontinuirano prilagođavanje obrazovnih programa, veće uključivanje pružalaca finansijskih usluga, kao i jačanje kapaciteta institucija vladavine prava.“
U tom kontekstu, CEES započinje istraživanje koje će obuhvatiti mlade uzrasta od 15 do 25 godina, sa ciljem procjene postojećeg nivoa digitalne finansijske pismenosti i svijesti o rizicima prevara u online okruženju. Rezultati bi, kako navode, trebalo da posluže kao osnova za formulaciju preporuka za unapređenje sistemskog pristupa prevenciji, ali i zaštiti mladih kao potrošača u slučajevima kada do prevara dođe.
Istraživanje se realizuje u okviru projekta „Digitalna bezbjednost za veću finansijsku inkluziju mladih“, koji sprovodi CEES, a koji je dio šire inicijative „Zaštita prava i promocija digitalnog građanstva: crnogorski digitalni štit (MDS)“. Projekat u Crnoj Gori realizuje Centar za građansko obrazovanje (CGO), u saradnji sa Agencijom za audiovizuelne medijske usluge, uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
