Velika Britanija i Evropska unija postigli su istorijski dogovor o resetovanju međusobnih odnosa nakon Bregzita, poslije „kasnog proboja“ u noćnim pregovorima uoči samita u Londonu u ponedjeljak, saopštili su zvaničnici sa obje strane za Financial Times.
Britanija je pristala da otvori svoje ribolovne vode za brodove iz EU na još 12 godina – potez koji će opozicioni konzervativci kritikovati – navode izvori iz Brisela. Britanija je prethodno nudila samo pet godina.
Zauzvrat, britanski premijer Sir Keir Starmer obezbijedio je neograničeni veterinarski sporazum koji će ukloniti veliku količinu birokratije prilikom izvoza britanskih poljoprivrednih proizvoda i ribe ka najvećem tržištu te zemlje – u okviru dugo željenog ekonomskog benefita „resetovanja“ odnosa.
Tri diplomate iz EU potvrdile su da je Brisel odustao od zahtjeva da se trajanje sporazuma o prehrambenim proizvodima uslovljava trajanjem ribarskog sporazuma, dok su britanski zvaničnici potvrdili da je dogovor o ta dva pitanja postignut.
Obje strane bile su zaglavljene u intenzivnim pregovorima tokom noći, oko ključnih tačaka novog odnosa, uključujući ribarstvo i trgovinu hranom, kao i formulaciju o predloženom programu mobilnosti mladih.
Starmer je istakao da bi dvije strane trebalo da nastave dijalog o programu za mlade – uključujući mogućnost povratka Velike Britanije u program razmjene studenata „Erazmus“ – umjesto da daju konkretna obećanja na samitu u Londonu.
Diplomate EU su navele da konačni tekst kaže da će obje strane „raditi na“ postizanju sporazuma o poboljšanju mobilnosti mladih, što najavljuje višemjesečne pregovore. Izrazili su razočaranje takvim ishodom, ali su priznali da je Starmer pod velikim pritiskom unutar zemlje zbog pitanja migracija.
„Sinoć je ostvaren kasni pomak“, rekao je jedan britanski zvaničnik. Ambasadori 27 članica EU sastali su se u ponedjeljak rano ujutro da formalizuju paket, dok su lideri EU institucija otputovali u London radi konačnog dogovora.
Posljednji krug pregovora održan je pred samit u Lancaster Houseu u ponedjeljak ujutru, na kojem će obje strane potpisati partnerstvo u oblasti bezbjednosti i odbrane – ključni dio novog odnosa.
EU je ponudila Britaniji novi sporazum bez vremenskog ograničenja kojim bi se olakšala trgovina prehrambenim proizvodima, ali samo uz uslov da se trenutni dogovor o ribarima iz EU produži do tridesetih godina ovog vijeka.
Britanske ribarske organizacije strahuju da bi sporazum mogao postati trajan, dok konzervativna opozicija i evroskeptični mediji već optužuju vladu da „prodaje“ ribarski sektor.
Downing Street nije želio da komentariše ovu ponudu. Samit je planiran za ponedjeljak u 10 časova po lokalnom vremenu.
Starmer bi tokom dvosatnog sastanka sa predsjednicom Evropske komisije Ursulom fon der Lajen i predsjednikom Evropskog savjeta Antóniom Costom trebalo da potpiše odbrambeni pakt i saopštenje o jačanju ekonomske saradnje.
Očekuje se da će ovaj prvi samit EU i UK od kada je Bregzit stupio na snagu 2020. godine poslati poruku pomirenja, iako su napeti razgovori u Briselu u nedjelju podsjetili da je sadašnji odnos izrazito transakcijski.
Detalji dogovora između EU i Britanije izuzetno su politički osjetljivi. Lider konzervativaca Kemi Badenoch već je upozorio da će se Starmer „uskoro odreći“ britanskih interesa.
