Akcioni plan za jačanje administrativnih kapaciteta Uprave za statistiku pokazuje da nedostatak kadra u Monstatu nije samo unutrašnji problem te institucije, već pitanje koje može uticati na pravovremenost, kvalitet i obim podataka o bruto domaćem proizvodu, inflaciji, zaradama, zaposlenosti, poslovanju kompanija i drugim pokazateljima važnim za donošenje ekonomskih i finansijskih odluka.
Vlada Crne Gore je 17. jula, bez održavanja sjednice i na osnovu pribavljenih saglasnosti većine članova, usvojila Akcioni plan za jačanje administrativnih kapaciteta Uprave za statistiku u okviru pregovaračkog poglavlja 18 – Statistika. Dokument je Vladi dostavilo Ministarstvo finansija.
Prema podacima iz plana, u Monstatu je krajem 2025. godine bilo popunjeno 95 od ukupno 169 sistematizovanih radnih mjesta, odnosno 56,2 odsto, dok su 74 pozicije bile upražnjene. Zbog toga je predviđeno zapošljavanje ukupno 68 novih službenika u periodu od 2026. do 2028. godine.
Pouzdana zvanična statistika posebno je važna bankama, investitorima, privredi i državnim institucijama, jer se koristi pri procjeni ekonomskih kretanja, kreditnih rizika, potrošnje stanovništva i održivosti javnih finansija.
Najviše zaposlenih nedostaje u proizvodnji statistike
Najveći kadrovski deficit evidentiran je upravo u sektorima koji neposredno proizvode zvanične statističke podatke. U njima je popunjeno 67 od 115 sistematizovanih radnih mjesta, što znači da nedostaje 48 zaposlenih.
U oblastima metodologije, kvaliteta, inovacija, diseminacije, komunikacije i međunarodne saradnje popunjeno je sedam od 16 radnih mjesta, dok sektorima za digitalnu transformaciju i upravljanje podacima nedostaje osam službenika.
Još osam radnih mjesta nije popunjeno u administrativnim i tehničkim službama.
U Akcionom planu se navodi da takva struktura zahtijeva istovremeno zapošljavanje novih kadrova i dodatno usavršavanje postojećih zaposlenih, kako bi Monstat mogao da ispuni obaveze prema Evropskom statističkom sistemu i Eurostatu.
Do 2028. planirano 68 novih zaposlenih
Prema planiranoj dinamici, Monstat bi tokom 2026. trebalo da zaposli 12 ljudi, a tokom 2027. i 2028. godine po 28 novih službenika.
Najveći dio novih zaposlenih bio bi angažovan na proizvodnji zvanične statistike. U ovoj oblasti planirano je zapošljavanje devet osoba tokom 2026, 19 u 2027. i još 20 u 2028. godini.
Novi kadar tražiće se među stručnjacima iz oblasti društvenih, prirodnih, poljoprivrednih, tehničko-tehnoloških i humanističkih nauka, kao i među IT stručnjacima, inženjerima i administrativnim službenicima.
Zapošljavanje će, međutim, zavisiti od raspoloživog novca u budžetu i dinamike sprovođenja konkursa.
Kao ključne rizike za realizaciju plana, dokument navodi moguće kašnjenje zapošljavanja, odlazak postojećih stručnjaka, nedostatak finansijskih sredstava i ograničenu dostupnost specijalizovanih obuka.
Cilj je najmanje 80 odsto popunjenih mjesta
Cilj Vlade je da do kraja 2028. godine bude popunjeno najmanje 80 odsto sistematizovanih radnih mjesta u Monstatu, u odnosu na početnih 56,2 odsto.
Planirano je i povećanje broja obuka za zaposlene, uključujući programe iz oblasti nacionalnih računa, platnog bilansa, inflacije, statističkih registara, upravljanja kvalitetom i zaštite povjerljivih podataka.
Poseban dio programa odnosi se na digitalizaciju statističke proizvodnje i korišćenje savremenih alata kao što su Python, R, vještačka inteligencija, geografski informacioni sistemi i alati za obradu velikih skupova podataka.
Monstat planira i snažniju saradnju sa univerzitetima, organizovanje stručnih praksi i razvoj mentorskih programa za mlade statističare, analitičare podataka i IT stručnjake.
Statistika važna za pregovore sa EU
Jačanje Monstata predstavlja jedan od preduslova za ispunjavanje završnih mjerila u pregovaračkom poglavlju 18.
Crna Gora mora da obezbijedi redovnu proizvodnju i dostavljanje podataka Eurostatu, uključujući nacionalne račune usklađene sa evropskom metodologijom ESA 2010, ali i statistiku cijena, tržišta rada, privrede, poljoprivrede, životne sredine i socijalnih kretanja.
U dokumentu se upozorava da bi kašnjenje ili samo djelimična realizacija Akcionog plana mogla negativno uticati na sposobnost Monstata da proizvodi kvalitetnu, pravovremenu i međunarodno uporedivu zvaničnu statistiku.
Uspješnost plana zato neće biti važna samo za pregovore sa Evropskom unijom, već i za kvalitet ekonomskih odluka u Crnoj Gori, budući da pouzdanost analiza i projekcija direktno zavisi od dostupnosti preciznih i blagovremenih podataka.
Izvor: Vlada Crne Gore – Zaključak od 17. jula 2026. i Akcioni plan za jačanje administrativnih kapaciteta Uprave za statistiku u Poglavlju 18 – Statistika.
