Jun, a posebno jul, istorijski su među najmirnijim mjesecima na berzama.
Kada bi se kretanje tržišta tokom godine prikazalo kao vremenska prognoza, ljetni mjeseci bili bi period stabilnog vremena – manje turbulencija, manje iznenađenja i mirnije tržišno okruženje.
To potvrđuje i indeks volatilnosti VIX, poznat kao „barometar straha“ Vol Strita (Wall Street), koji mjeri očekivani nivo tržišnih oscilacija.
U periodu od 2014. do 2024. prosječna vrijednost VIX-a u julu iznosila je 15,8 bodova. Poređenja radi, oktobar je u istom periodu bio znatno aktivniji, sa prosjekom od 19,94 boda, odnosno oko 26,6 odsto višim nivoom volatilnosti.
Ipak, sezonski obrasci ne bi trebalo da budu osnova za investicione odluke. Za dugoročne investitore poruka ostaje ista – kratkoročne oscilacije predstavljaju samo tržišnu buku, bez obzira na to da li se dešavaju tokom ljeta ili u hladnijem dijelu godine.
Ljetna tišina ima svoje razloge
Istorijski podaci potvrđuju da su ljetni mjeseci na finansijskim tržištima uglavnom mirniji od ostatka godine. Prosječna vrijednost VIX-a između 2014. i 2024. iznosila je 16,6 bodova u junu i 15,8 u julu, što su bile dvije najniže mjesečne vrijednosti u kalendarskoj godini.
Za poređenje, prosjek VIX-a od avgusta do oktobra iznosio je 18,5 bodova, dok je od novembra do marta dostizao 18,7 bodova.
Još zanimljivije je da je julski VIX bio ispod godišnjeg medijana u deset od jedanaest posmatranih godina. Jedini izuzetak bila je 2024. godina. Takođe, samo je dva puta prosjek u julu premašio 20 bodova – 2020. tokom pandemije i 2022. u jeku inflacionog šoka.
Drugim riječima, kada je jul bio nervozan, tržišta su uglavnom bila nestabilna tokom cijele godine, a ne samo usred ljeta.
Manje trgovanja, manje oscilacija
Iza ovih podataka krije se jednostavna činjenica – tržište tokom ljeta usporava.
„Tradicionalno, obim trgovanja opada tokom ljeta jer portfolio menadžeri i institucionalni investitori koriste godišnje odmore. Prema procjenama iz sektora, dnevni obim trgovanja od juna do avgusta manji je za oko 10 do 15 odsto. To je ujedno i period između sezona objavljivanja poslovnih rezultata, kada su izvještaji za prvi kvartal već poznati, dok se oni za drugi kvartal tek očekuju. Ljetni mjeseci istorijski donose i manje značajnih odluka centralnih banaka, regulatornih promjena i makroekonomskih događaja. Manje trgovanja i manje novih impulsa prirodno znače i nižu volatilnost“, objašnjava Emilio Gučec, direktor Finaxa za Hrvatsku.
Vrijeme provedeno na tržištu važnije je od tempiranja
Zanimljivo je da je u četiri od jedanaest posmatranih godina najniži prosječni VIX zabilježen upravo tokom jednog od ljetnih mjeseci – u junu 2014, avgustu 2016, junu 2021. i junu 2024. godine.
Ipak, stručnjaci upozoravaju da sezonalnost ne bi smjela da bude strategija investiranja. Ona može objasniti prošlost, ali ne i predvidjeti budućnost.
Podaci kompanije J.P. Morgan pokazuju da je investitor koji je tokom 20 godina, zaključno sa 31. julom 2024, ostao kontinuirano uložen u indeks S&P 500 ostvario prosječan godišnji prinos od 10,5 odsto.
S druge strane, investitor koji je propustio samo deset najboljih trgovačkih dana u tom periodu ostvario bi prosječan godišnji prinos od 6,2 odsto. Propuštanje 20 najboljih dana smanjilo bi prinos na 3,6 odsto, dok bi propuštanje 30 najboljih dana donijelo svega 1,4 odsto godišnje.
Posebno je zanimljivo da se sedam od deset najboljih trgovačkih dana dogodilo u roku od dvije sedmice od jednog od deset najgorih trgovačkih dana.
„Za investitora koji ulaže 20 ili 30 godina, propuštanje samo deset najboljih trgovačkih dana može gotovo prepoloviti ukupan prinos, dok bi propuštanje trideset najboljih dana dugoročni rezultat svelo na mali dio njegovog potencijala. Zato dugoročne rezultate ne određuje savršeno tempiranje tržišta, već vrijeme provedeno na tržištu. Podsjećamo da je indeks S&P 500 od 1928. godine ostvarivao prosječan godišnji prinos od oko 10 odsto, uz reinvestirane dividende. Nijedan uzastopni dvadesetogodišnji period u gotovo vijek dugoj istoriji indeksa nije završio sa negativnim ukupnim prinosom. Za disciplinovanog investitora mnogo je važnije pitanje koliko dugo ostati na tržištu nego kada na njega ući“, kaže Gučec.
Za investitore koji aktivnije prate tržišta, mirniji ljetni period može predstavljati priliku za dokup postojećih pozicija ili povećanje redovnih ulaganja. Međutim, poruka nije da je „sada pravo vrijeme“, već da portfelj treba graditi sistematski i dugoročno.
Sezonalnost nije pravilo
Ipak, postoje i izuzeci. Pandemija virusa korona 2020. godine potpuno je promijenila uobičajene obrasce na tržištu. Dana 16. marta 2020. VIX je dostigao rekordnih 82,69 bodova, nadmašivši čak i vrhunac zabilježen tokom finansijske krize 2008. godine.
Slično se dogodilo i 2022. godine, kada su rekordna inflacija u SAD i agresivno povećanje kamatnih stopa održavali tržišta nervoznim čak i tokom ljeta. Prosjek VIX-a u julu te godine iznosio je 24,6 bodova, znatno iznad dugoročnog prosjeka od 15,8.
Zbog toga analitičari ističu da podatke o mirnijim ljetnim mjesecima treba posmatrati kao zanimljiv statistički obrazac, a ne kao investiciono pravilo. Za dugoročne investitore najvažnije ostaje isto – redovno ulagati, držati se svoje strategije i ne dozvoliti emocijama da upravljaju odlukama, prenosi Seebiz.
