• Prije deset godina, Britanija je odlučila napustiti svoje unosno članstvo u najvećem jedinstvenom tržištu na svijetu. Od tada plaća cijenu.
  Referendum o Brexitu 23. juna 2016. označio je početak dugotrajnog razlaza Ujedinjenog Kraljevstva od Evropske unije. U tijesnom glasanju, 51,9% Britanaca odlučilo se za izlazak iz EU, a 48,1% za ostanak. Ta prelomna odluka pokrenula je period političke nestabilnosti i ekonomskih previranja koja se osjećaju i deceniju kasnije.

Šteta neupitna

Trenutna neizvjesnost oko liderstva koja potresa vladajuću Laburističku partiju vjerovatno je samo najnovija epizoda previranja koje je Brexit unio u srž britanske politike. Nije bio dobar ni za ekonomiju.

Istina, neka od najgorih predviđanja nijesu se ostvarila, poput neposredne recesije ili kolapsa tržišta nekretnina. Ipak, ekonomisti se uglavnom slažu da je izlazak iz EU uticao na potencijal ekonomskog rasta Ujedinjenog Kraljevstva – procjene se kreću od 2% do čak 8% izgubljenog outputa. Širok raspon pokazuje koliko je teško izolovati uticaj Brexita na ekonomiju, s obzirom na kasnije šokove, uključujući pandemiju i energetsku krizu povezanu s ratom u Ukrajini.

Ali teško je tvrditi da je bio išta drugo osim štetan: narušio je poslovne investicije, smanjio produktivnost i snizio životni standard.

„Brexit je trajni teret za ekonomiju“, rekao je Michael Saunders, viši savjetnik u konsultantskoj firmi Oxford Economics i bivši zvaničnik Banke Engleske.

„Nastavlja da smanjuje nivo bruto domaćeg proizvoda u odnosu na ono što bi inače bio“, čime se smanjuju državni prihodi i podstiču veći porezi i manja javna potrošnja, rekao je za CNN.

Čak i Julian Jessop, nezavisni ekonomista koji podržava izlazak iz EU, priznaje da je „početni uticaj“ Brexita „očigledno bio negativan“. Ipak, tvrdi da su troškovi bili „manji nego što se strahovalo“ i da će vjerovatno „vremenom izblijedjeti“.

Ništa bolje

Ako je tačne troškove Brexita teško kvantifikovati, obećane koristi – od manje regulacije i niže imigracije do bolje finansiranih javnih usluga i novih trgovinskih odnosa – još su manje jasne.

Novi trgovinski sporazumi sa zemljama poput Australije, Novog Zelanda, Indije i Japana zanemarljivi su u poređenju s trgovinom između Ujedinjenog Kraljevstva i EU, koja je prošle godine iznosila 856 milijardi funti (1,1 bilion dolara), pokazuju zvanični podaci.

Po barem jednoj mjeri, smanjenju imigracije, Brexit je spektakularno podbacio. Neto migracija u Ujedinjeno Kraljevstvo u prosjeku je iznosila 550.000 godišnje od 2021, kada je stupio na snagu imigracioni sistem nakon Brexita, u poređenju sa 250.000 tokom 2010-ih, prema Opservatoriji za migracije Univerziteta u Oxfordu. U 2023. neto migracija bila je nešto ispod 950.000, što je rekord, jer je imigracija iz zemalja van EU porasla prije nego što je naglo pala nakon uvođenja novih politika.

Većina vidi neuspjeh

Možda nije iznenađenje da šest od deset Britanaca smatra da je Brexit bio neuspjeh, prema anketi YouGova objavljenoj ranije ovog mjeseca.

Geraint, softverski programer iz regiona West Midlands u Engleskoj, koji je naveo samo ime, rekao je za CNN da je glasao za Brexit zbog zabrinutosti oko rasta imigracije, za koju je smatrao da opterećuje zdravstvo i druge javne usluge.

Ipak, kada bi imao drugu priliku, „100%“ bi glasao za ostanak u EU, uglavnom zbog boljih poslovnih prilika.

„Obećano nam je kao zemlji da ćemo biti u boljoj poziciji (izvan EU), ali ja jednostavno ne osjećam da je to tačno, pa su mi prilike van Britanije prilično privlačne, a sada se osjećam zarobljeno“, rekao je, dodajući da je njegova supruga 2016. glasala za ostanak.

Kompanije sabiraju gubitke

Iako je bio presudan, referendum iz 2016. bio je zapravo tek početak bolnog procesa. Uslijedile su godine neizvjesnosti, dok su se Britanija i Evropska unija sporile oko budućih trgovinskih odnosa.

Tek u januaru 2020. Ujedinjeno Kraljevstvo je formalno napustilo EU, a trgovinski sporazum potpisan je tek krajem te godine. Tada su počeli pravi problemi za kompanije, jer su uvedene carinske provjere, granične kontrole i dodatna administracija.

Prije Brexita, UK je bio dio carinske unije i jedinstvenog tržišta EU, što je omogućavalo slobodno kretanje robe, ljudi i kapitala.

U praksi, to je značilo da je poljoprivrednik iz jugoistočne Engleske mogao poslati kamion krompira u Pariz jednako lako kao i u London.

Nakon izlaska iz EU, isti taj krompir sada mora proći carinske i zdravstvene kontrole prije nego što mu se uopšte dozvoli prelazak granice s Francuskom.

„Kompanije su se prilagodile, ali to je učinilo stvari složenijim“, rekao je Ben Fletcher, izvršni direktor organizacije Logistics UK, čiji članovi prevoze robu drumom, željeznicom, morem i vazduhom. „To je povećalo troškove i otežalo prodaju na našem i dalje najvećem tržištu“, rekao je za CNN.