Evropska unija sve otvorenije traži model za oporezivanje digitalnih kompanija koje ostvaruju ogromne prihode od evropskih korisnika, dok značajan dio poreza plaćaju u državama sa povoljnijim poreskim režimima.
Kako digitalna ekonomija nastavlja da raste brže od tradicionalnih industrija, evropske vlade pokušavaju da riješe problem koji ih godinama frustrira — kako oporezovati tehnološke gigante koji zarađuju milijarde na evropskom tržištu bez značajnijeg fizičkog prisustva u državama u kojima posluju.
Iza pojma „porez na digitalne usluge“ krije se mnogo šire pitanje: ko ima pravo da oporezuje ekonomiju u kojoj kompanije mogu ostvarivati ogromne prihode bez fabrike, kancelarije ili formalnog sjedišta u državi iz koje dolaze korisnici.
Digitalna ekonomija promijenila pravila oporezivanja
Tradicionalni međunarodni poreski sistem razvijen je za industrijsku ekonomiju, u kojoj su kompanije porez uglavnom plaćale tamo gdje proizvode robu ili imaju fizičko poslovanje.
Međutim, savremene digitalne platforme danas mogu da:
prodaju oglase,
nude streaming usluge,
monetizuju podatke korisnika,
upravljaju digitalnim tržištima,
bez stvarnog fizičkog prisustva u zemlji iz koje ostvaruju prihode.
Veliki dio vrijednosti nastaje upravo zahvaljujući evropskim korisnicima, dok poreski prihodi često završavaju u državama sa nižim poreskim stopama.
OECD bez zajedničkog rješenja
Organisation for Economic Co-operation and Development pokušao je da okupi više od 140 država kako bi se uspostavio novi međunarodni model oporezivanja digitalne ekonomije.
Ideja je bila da velike multinacionalne kompanije dio poreza plaćaju tamo gdje se nalaze korisnici, a ne isključivo u državama u kojima imaju sjedište.
Međutim, pregovori su usporeni zbog sukoba interesa najvećih ekonomija.
Sjedinjene Američke Države procijenile su da bi takav model mogao smanjiti američke poreske prihode za oko 1,4 milijarde dolara.
Evropa više ne želi da čeka
Zbog sporog napretka globalnih pregovora, sve više evropskih država uvodi sopstvene poreze na digitalne usluge.
Prema analizi Tax Foundation, porez na digitalne usluge već primjenjuju:
Austrija
Danska
Francuska
Mađarska
Italija
Poljska
Španija
Turska
Ujedinjeno Kraljevstvo
Istovremeno, nove modele razmatraju Belgija, Češka, Njemačka, Letonija, Norveška, Slovačka i Slovenija.
Ne postoji jedinstven evropski model
Jedan od najvećih problema jeste činjenica da države koriste potpuno različite modele oporezivanja.
Tako Austrija i Mađarska oporezuju online oglašavanje, Danska fokus stavlja na streaming servise, dok Francuska ima znatno širu poresku osnovicu.
Razlikuju se i poreske stope.
Poljska primjenjuje stopu od 1,5 odsto, dok je Mađarska ranije imala stopu od 7,5 odsto. Njemačka razmatra znatno agresivniji model koji bi uključivao porez od 10 odsto na prihode od digitalnog oglašavanja.
Digitalni porez prerasta u geopolitičko pitanje
S obzirom na to da najveće tehnološke kompanije dolaze iz SAD-a, Vašington digitalne poreze vidi kao indirektan pritisak na američki Big Tech sektor.
Zbog toga je Bijela kuća ranije upozoravala na mogućnost uvođenja recipročnih carina državama koje uvedu digitalni porez.
Pitanje oporezivanja digitalnih kompanija tako više nije samo fiskalna tema, već postaje dio šireg ekonomskog i tehnološkog nadmetanja između Evrope i SAD-a.
Evropska komisija želi jedinstven sistem
European Commission sve otvorenije zagovara jedinstveni porez na nivou cijele Evropske unije.
Takav model podrazumijevao bi:
jedinstvena pravila za sve članice,
manje regulatornog haosa,
snažniju kontrolu nad digitalnim platformama,
veće poreske prihode za države članice.
Digitalna ekonomija danas funkcioniše po pravilima potpuno drugačijim od onih koja su važila u eri industrijske proizvodnje.
Vrijednost se sve više stvara kroz podatke, algoritme, digitalne platforme, korisničku pažnju i online oglašavanje, zbog čega pitanje digitalnog poreza postaje jedno od ključnih ekonomskih pitanja nove digitalne ere.
(Izvor: Financa.ba)
