Digitalna ekonomija već godinama stavlja tradicionalne poreske sisteme na kušnju, razotkrivajući sve slabosti okvira koji su krojeni za „fizički svijet“. Dok se klasično oporezivanje temelji na fizičkom prisustvu, virtuelni poduhvati poput Mete ili Alphabeta generišu ogromne profite u zemljama gdje nemaju nijednu kancelariju, crpeći prihode iz oglašavanja ili pretplata miliona korisnika. Upravo ta činjenica – da multinacionalne kompanije plaćaju porez tamo gdje proizvode, a ne tamo gdje prodaju – postala je središte nove fiskalne bitke u Evropi.
Pravičan doprinos društvu
Evropska komisija neumorno ponavlja da svi sektori ekonomije moraju dati pravičan doprinos društvu, ali postizanje globalnog konsenzusa ide sporo. Iako se pod okriljem OECD-a pregovara o takozvanom „Prvom stubu“ (Pillar One), koji bi primorao najveće svjetske kompanije na plaćanje poreza u zemljama gdje se nalaze njihovi potrošači, mnoge evropske države izgubile su strpljenje. Čekajući globalno rješenje, one su odlučile da uvedu sopstvene poreze na digitalne usluge (DST), što je postalo novi „fitilj“ u trgovinskim odnosima sa Washingtonom.
Sjedinjene Američke Države, domovina većine tehnoloških giganata, na ove mjere gledaju kao na direktan napad. Trampova administracija već je pokrenula istrage protiv zemalja koje uvode digitalne namete, prijeteći carinama kao protivmjerom. Taj pritisak daje rezultate: Kanada je prošlog ljeta popustila i odustala od svog poreza kako bi smirila tenzije, dok su američke multinacionalne kompanije već uspjele da se izbore za izuzeće iz drugog dijela reforme – onog o globalnoj minimalnoj stopi od 15 odsto.
Zemlje EU implementirale poreze
Unutar Evropske unije slika je šarolika i dinamična. Francuska, Španija, Italija i Austrija predvode talas zemalja koje su već implementirale ove poreze, dok su se Belgija, Češka, Latvija i nordijske zemlje poput Norveške već svrstale u red onih koje to planiraju da učine.
"/>Stope variraju, ali se uglavnom kreću u rasponu od 3 do 5 odsto. Mađarska trenutno drži evropski vrh sa stopom od 7,5 odsto, dok Turska, koja je donedavno bila rekorder, postepeno smanjuje svoj namet, koji bi do sljedeće godine trebalo da padne na 2,5 odsto. Velika Britanija i Danska drže se opreznijih 2 odsto, dok se u nekim zemljama, poput Poljske, porez fokusira isključivo na streaming i audiovizuelne usluge.
Ono što ovaj porez čini privlačnim vladama širom kontinenta jeste njegov izuzetni fiskalni potencijal. Analiza Centra za evropske politike (CEPS) pokazuje da bi jedinstvena stopa od 5 odsto na nivou Unije mogla donijeti desetine milijardi eura godišnje. Predviđa se da bi do 2026. godine ti prihodi mogli dostići gotovo 19 odsto ukupnog budžeta Evropske unije. Brojke iz prakse potvrđuju taj trend: Francuska je za samo tri godine povećala naplatu ovog poreza za više od 80 odsto, a značajne milionske iznose bilježe i Rim i Madrid.
Glavna meta ovih nameta ostaje onlajn oglašavanje, ali se spektar širi i na prodaju podataka i digitalno posredovanje. U Velikoj Britaniji, na primjer, poreske makaze obuhvataju sve – od društvenih mreža do pretraživača i onlajn platformi za trgovinu. Dok Evropa u digitalnim porezima vidi način za krpljenje budžetskih rupa u vremenima pojačanih fiskalnih pritisaka, Washington ih doživljava kao diskriminaciju. Dok se čeka konačni ishod tromih pregovora u OECD-u, digitalne usluge ostaju jedno od najsnažnijih oružja u globalnom poreskom ratu 21- vijeka.
(Lidermedia.hr)
