Milijarder i izvršni direktor Tesle Elon Mask objavio је u srijedu da napušta administraciju američkog predsjednika Donalda Trampa, nakon nekoliko burnih mjeseci tokom kojih је predvodio masovna otpuštanja službenika savezne uprave i državnih agencija, zarad „poboljšanja efikasnosti“ – iako na kraju nije uspio da ostvari astronomske „uštede“ koje je ranije bombastično najavljivao.
Njegov „off-boarding počinje večeras“, rekao је neimenovani funkcioner Bijele kuće agenciji Rojters u srijedu veče, i potvrdio raniju Maskovu objavu na društvenim mrežama u kojoj se zahvalio Trampu na vremenu provedenom kao „specijalni državni savjetnik“ u Maskovom „Odjeljenju za efikasnost uprave“ (DOGE).
Njegov odlazak uslijedio је naglo i bez ikakve ceremonije. Navodno prije toga nije imao nikakav formalni razgovor sa Trampom, kažu američki mediji koji se pozivaju na izvore iz Bijele kuće, a odluka o Maskovom povlačenju donijeta је „na nivou višeg osoblja“ u Trampovom kabinetu. Šta to tačno znači – nije poznato, ali netransparentnost i nepredvidivost su glavne karakteristike Trampove Bijele kuće od njegovog dolaska na vlast u januaru.
Iako okolnosti odlaska nijesu sasvim jasne, indikativno је da Mask napušta vladu dan nakon što je javno kritikovao Trampov gigantski prijedlog zakona o poreskoj reformi, koji uključuje niz mjera za smanjenje poreza, uz povećanu potrošnju za vojsku i graničnu bezbjednost. Trampov zakon trebalo bi da poveća američki dug za dodatnih 3,8 triliona dolara u narednih desetak godina, uz već postojeći rekordni dug od 36,2 triliona.
Mask је u utorak izjavio da је Trampov paket „preskup“ i da njime biva poništeno sve što је pokušavao da postigne kroz kontroverznu agenciju DOGE. Neki visoki funkcioneri Bijele kuće, uključujući i zamjenika šefa kabineta Stephena Millera, bili su posebno iznervirani njegovim komentarima, nakon čega је Bijela kuća bila prinuđena da pruži dodatna objašnjenja republikanskim senatorima i uvjeri ih da zakon ima podršku predsjednika.
Iako se i dalje smatra da Mask ima bliske odnose sa Trampom, njegov odlazak dolazi u trenutku postepenog, ali sigurnog pada popularnosti i percepcije u javnosti. Nakon Trampove inauguracije, Mask se brzo pojavio kao jedno od najvidljivijih lica u Trampovom okruženju – energičan, nepredvidiv i lišen tradicionalnih normi ponašanja. U jednoj od najzapaženijih javnih scena, u februaru је na skupu konzervativnih donatora mahao crvenom motornom testerom, rekavši da је to testera „za sječu birokratije.“
Tokom kampanje, Mask је obećavao da će njegov DOGE smanjiti rashode savezne uprave za oko 2 triliona dolara. Po trenutnim procjenama – koje nije moguće nezavisno provjeriti jer DOGE ne objavljuje transparentne izvještaje – ostvarena „ušteda“ iznosi oko 175 milijardi dolara, što је tek 8,75% obećanog.
U isto vrijeme, Mask nikad nije krio prezir prema državnim službenicima, predviđajući da će ukidanje pandemijskih privilegija rada od kuće izazvati „talas dobrovoljnih otkaza koji pozdravljamo.“
Međutim, neki članovi Trampove administracije, koji su isprva podržavali Maskovu autsajdersku energiju, postali su oprezniji prema njegovim metodama. Vremenom su počeli sve više da se protive masovnim otpuštanjima i rezovima, a sam Tramp је u martu podsjetio javnost da odluke o radnim mjestima donose ministri, a ne Mask.
Mask se u međuvremenu sukobio i sa trojicom najistaknutijih članova kabineta – ministrom vanjskih poslova Marcom Rubiom, ministrom saobraćaja Seanom Duffyjem i ministrom finansija Scottom Bessentom. Nazvao је Trampovog savjetnika za trgovinu Petera Navarra – poznatog po opsesiji Kinom – „moronom“ i rekao da је „gluplji od vreće cigala.“ Navarro је odgovorio da је „čuo i gore.“
Istovremeno је Mask počeo da nagovještava da se njegovo vrijeme u vladi bliži kraju, izražavajući frustraciju što nije uspio agresivnije smanjiti državne rashode.
Maskov imidž dodatno је narušen i zbog salutiranja na Trampovoj inauguraciji, koje је mnoge podsjetilo na nacistički pozdrav, kao i zbog otvorene podrške ekstremno desnoj stranci AfD u Njemačkoj. Posljedica toga bio је pad prodaje Teslinih vozila na skoro svim svjetskim tržištima i opadanje vrijednosti akcija.
Na konferencijskom pozivu sa investitorima 22. aprila, Mask је najavio da će značajno smanjiti angažman u Trampovoj administraciji kako bi se fokusirao na Teslu. Ove sedmice је za Washington Post izjavio da је stanje u federalnoj upravi „mnogo gore nego što sam mislio“ i borbu protiv birokratije uporedio sa „bitkom uzbrdo.“
Trampova vlada је u međuvremenu saopštila da će se aktivnosti DOGE-a nastaviti. Nekoliko ministara već je u pregovorima s Bijelom kućom kako da nastave reforme državne uprave bez dodatnog iritiranja republikanaca u Kongresu. Čak i ako neka nadzorna tijela DOGE-a ostanu, vjerovatno će kontrolu preuzeti sami ministri.
Od januara do danas, Tramp i DOGE su smanjili broj zaposlenih u saveznoj administraciji za oko 12% – ili 260.000 ljudi – od ukupno 2,3 miliona, kombinacijom otkaza, otpremnina i prijevremenih penzionisanja, prema izračunu agencije Rojters.
Međutim, DOGE је naišao i na mnoge prepreke – u nekoliko slučajeva savezni sudovi su poništili njegove odluke ubrzo nakon što ih је Mask javno predstavio. Neka rezanja dovela su do uskih grla u lancima snabdijevanja, povećanja operativnih troškova i odljeva stručnjaka u nauci i tehnologiji.
Najnoviji sukob nastao је u utorak kada је Mask kritikovao visoke troškove novog budžeta i poreskog zakona koji prolazi kroz Kongres. U razgovoru za CBS News izjavio је da taj zakon „potkopava“ sav prethodni rad njega i njegovog tima.
Maskove političke aktivnosti u proteklih nekoliko mjeseci izazvale su proteste širom zemlje i Evrope ispred Teslinih salona, a neki akcionari su ga pozvali da napusti savjetničku poziciju i posveti se upravljanju kompanijom, koja bilježi pad prodaje i vrijednosti akcija.
Uprkos kritikama da, kao najbogatiji čovjek na svijetu, ima neviđene ovlasti u državnoj upravi bez da je izabran, Mask је odbacivao napade. Prošle godine uložio је oko 300 miliona dolara u podršku Trampovoj kampanji i drugim republikancima, ali је početkom maja izjavio da će značajno smanjiti iznose donacija.
„Mislim da sam do sad učinio dovoljno,“ izjavio је Mask na ekonomskom forumu u Kataru.
(Izvor: Financije.hr)
