Tokom 2025. godine podnijeto je 47 krivičnih prijava i jedan izvještaj kao dopuna krivične prijave protiv 71 fizičkog i 55 pravnih lica, uz procijenjenu materijalnu štetu po Budžet Crne Gore od 8,55 miliona eura, pokazuje Izvještaj o realizaciji Akcionog plana Programa za suzbijanje neformalne ekonomije u Crnoj Gori 2024–2026. za 2025. godinu.
Podaci ukazuju da je broj krivičnih prijava i iznos prijavljene štete porastao u odnosu na godinu ranije. Tokom 2024. godine podnijeto je 28 krivičnih prijava i dva izvještaja kao dopuna krivičnih prijava protiv 40 fizičkih i 29 pravnih lica, pri čemu je Budžetu Crne Gore pričinjena materijalna šteta od 5,77 miliona eura.
To znači da je prijavljena šteta po budžet u 2025. godini bila veća za oko 2,78 miliona eura, odnosno približno 48 odsto u odnosu na 2024. godinu.
Iako podnošenje krivične prijave ne znači i utvrđenu odgovornost, ovi podaci pokazuju da siva ekonomija i dalje predstavlja ozbiljan fiskalni problem. Neprijavljivanje prihoda, izbjegavanje plaćanja poreza i doprinosa i drugi oblici neformalnog poslovanja direktno utiču na budžetske prihode, ali i na uslove poslovanja za firme koje uredno izmiruju svoje obaveze.
U izvještaju se navodi da neformalna ekonomija i dalje predstavlja značajan strukturni izazov za ekonomski i društveni razvoj Crne Gore. Tokom 2025. godine evidentirani su određeni pomaci u pravcu jačanja formalnih tokova, naročito u segmentima koji su bili obuhvaćeni intenzivnijim institucionalnim aktivnostima i pojačanim nadzorom.
Država je tokom prošle godine pojačala i inspekcijske kontrole. Prema izvještaju, u 2025. godini izvršeno je 90.371 inspekcijskih pregleda, tokom kojih je utvrđeno 27.335 nepravilnosti. Na osnovu zatečenog stanja izdata su 24.104 prekršajna naloga, uz ukupan iznos novčanih kazni od 7,89 miliona eura.
Pored toga, rješenjem je izrečeno 169 novčanih kazni u ukupnom iznosu od 313,55 hiljada eura, dok je podnijet 821 zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka.
Uprkos pojačanom nadzoru, izvještaj ukazuje da su i dalje prisutne sistemske slabosti koje ograničavaju brže smanjenje neformalne ekonomije. Među ključnim ograničenjima navode se nedovoljni ljudski i tehnički kapaciteti nadležnih institucija, potreba za daljim unapređenjem inspekcijskih ovlašćenja i prakse nadzora, kao i nedovoljno razvijena povezanost informacionih sistema.
Borba protiv poreske utaje zato nije samo pitanje kontrole i kazni, već i pitanje fer tržišne utakmice. Privrednici koji posluju zakonito i uredno plaćaju poreze i doprinose nalaze se pod pritiskom nelojalne konkurencije, dok država gubi prihode koji bi mogli biti usmjereni u javne usluge, investicije i razvojne projekte.
Izvještaj pokazuje da su kontrole intenzivirane, ali i da sama represija nije dovoljna. Za trajnije smanjenje sive ekonomije biće potrebno bolje povezivanje institucija, efikasnija razmjena podataka, jačanje kapaciteta inspekcija i poreskih organa, kao i poslovni ambijent u kojem se formalno poslovanje više isplati od rada u sivoj zoni.
( Bankar)
