Beograd je tokom pet dana trajanja XXI Svjetskog kongresa ekonomista bio jedno od najvažnijih mjesta globalne rasprave o budućnosti ekonomije, međunarodnih odnosa, tehnologije i javnih politika.
Kongres Međunarodne ekonomske asocijacije, održan od 22. do 26. juna u Sava centru, okupio je više od hiljadu učesnika iz preko 80 zemalja, među kojima su bili dobitnici Nobelove nagrade, profesori najuglednijih svjetskih univerziteta, istraživači, predstavnici međunarodnih institucija i kreatori ekonomskih politika.
Za Srbiju i Savez ekonomista Srbije, koji je bio domaćin Kongresa, ovaj događaj imao je poseban značaj, budući da je Svjetski kongres ekonomista prvi put održan u jugoistočnoj Evropi.
Predsjednik Saveza ekonomista Srbije Aleksandar Vlahović ocijenio je da je održavanje Kongresa u Beogradu veliko priznanje domaćoj ekonomskoj struci.
„Održavanje XXI Svjetskog kongresa ekonomista u Beogradu veliko je priznanje za Savez ekonomista Srbije i domaću ekonomsku struku. Činjenica da je ovaj prestižni skup prvi put održan u jugoistočnoj Evropi potvrđuje da Srbija može da bude relevantno mjesto globalnog ekonomskog dijaloga”, istakao je Vlahović.
Održavanje Kongresa u Srbiji označilo je i povratak tog prestižnog skupa u Evropu nakon gotovo dvije decenije. U vremenu dubokih promjena globalnog poretka, Beograd je bio mjesto susreta različitih akademskih tradicija, ekonomskih škola i pogleda na budućnost svijeta.
Tema ovogodišnjeg Kongresa, „Suprotstavljene vizije svijeta: globalizam ili nacionalizam, multilateralizam ili bilateralizam, demokratija ili autokratija“, otvorila je pitanja koja daleko prevazilaze okvire ekonomske teorije.
Tokom Kongresa razgovaralo se o budućnosti globalizacije, novom ekonomskom poretku, industrijskim politikama, trgovinskim tenzijama, odnosima SAD-a i Kine, vještačkoj inteligenciji, tržištu rada, klimatskim politikama, monetarnoj stabilnosti, razvoju malih ekonomija i ulozi međunarodnih institucija u sve fragmentisanijem svijetu.
Posebnu pažnju privuklo je učešće troje dobitnika Nobelove nagrade za ekonomiju – Erica Maskina, Esther Duflo i Jeana Tirolea. Njihova predavanja i učešće u diskusijama dali su dodatnu težinu Kongresu i potvrdili njegov značaj u međunarodnoj akademskoj zajednici.
Pored nobelovaca, u Beogradu su govorili i neki od najuticajnijih ekonomista današnjice, među kojima su Dani Rodrik, Hélène Rey, David Autor, Gene Grossman, Arnaud Costinot, Justin Yifu Lin, Ralph Ossa, Elhanan Helpman, Torsten Persson, David Yang, David Daokui Li, Oleg Itskhoki, Lorenzo Caliendo, Wendy Carlin i Raquel Fernández.
Učesnici su dolazili sa univerziteta kao što su Harvard, MIT, Prinston, Jejl, Stanford, Berkli, Kolumbija, Oksford, Peking, Tsinghua univerzitet, London School of Economics i druge vodeće akademske institucije.
Kroz plenarna predavanja, panele i više od 200 paralelnih sesija otvoren je prostor za razmjenu ideja o tome kako će se svijet prilagođavati novim ekonomskim i političkim okolnostima.
Jedna od važnih poruka Kongresa bila je da globalizacija ne nestaje, ali se mijenja. Umjesto modela zasnovanog isključivo na efikasnosti i otvorenosti tržišta, sve veći značaj dobijaju otpornost, ekonomska bezbjednost, regionalizacija i strateški interesi država.
Značajan dio diskusija bio je posvećen i povratku industrijske politike. Nakon decenija u kojima je dominirala ideja da tržište samo treba da određuje pravce razvoja, danas i najrazvijenije ekonomije ponovo koriste aktivne državne politike kako bi zaštitile strateške sektore, razvile nove tehnologije i smanjile zavisnost od globalnih šokova.
Učesnici su, međutim, ukazali da takve politike moraju biti pažljivo osmišljene, zasnovane na jasnim ciljevima i usmjerene na konkretne probleme, a ne na puki protekcionizam.
Vještačka inteligencija bila je jedna od tema koja se provlačila kroz veliki broj panela. Ekonomisti su razgovarali o tome kako će AI promijeniti produktivnost, tržište rada, obrazovanje, istraživanje i globalnu konkurenciju.
Dok jedni u vještačkoj inteligenciji vide veliki potencijal za ubrzanje rasta i rješavanje složenih društvenih problema, drugi upozoravaju na rizike po zaposlenost, nejednakost i koncentraciju moći u rukama malog broja tehnoloških kompanija.
Kongres je otvorio i važne rasprave o klimatskim politikama i dekarbonizaciji. Učesnici su istakli da klimatska tranzicija više nije samo ekološko pitanje, već i pitanje industrijske konkurentnosti, fiskalne stabilnosti, energetske bezbjednosti i globalne pravičnosti.
Posebno je naglašeno da zemlje različitog nivoa razvoja ne mogu imati iste obaveze, niti iste mogućnosti da finansiraju prelazak na ekonomiju sa nižim emisijama.
Značajan dio programa bio je posvećen i pitanjima jednakosti, položaja žena u ekonomskoj profesiji i pravnim reformama koje omogućavaju veće učešće žena na tržištu rada. Time je Kongres pokazao da savremena ekonomija ne govori samo o rastu, trgovini i finansijama, već i o kvalitetu institucija, društvenoj uključenosti i pravednijoj raspodjeli mogućnosti.
Pored glavnog programa, posebnu vrijednost imala je i RIDGE Summer School, održana paralelno na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Mladi ekonomisti, doktorandi i istraživači iz različitih djelova svijeta imali su priliku da predstave svoje radove, dobiju komentare vodećih profesora i postanu dio međunarodne akademske mreže.
Za domaću akademsku zajednicu, studente, institucije i privredu, održavanje Kongresa u Beogradu predstavljalo je jedinstvenu priliku za neposredan kontakt sa ekonomistima koji oblikuju globalne debate i javne politike.
U vremenu u kojem se stari modeli preispituju, a novi još nijesu do kraja oblikovani, Kongres je otvorio pitanja na koja neće biti brzih i jednostavnih odgovora. Ipak, upravo u tome leži njegov značaj – pokazao je da je dijalog između nauke, politike, institucija i privrede neophodan za pronalaženje održivih odgovora na izazove koji oblikuju globalnu ekonomiju.
XXI Svjetski kongres ekonomista zato će ostati zabilježen kao jedan od najznačajnijih međunarodnih događaja održanih u Srbiji i kao trenutak u kojem je Beograd postao dio globalne debate o ekonomiji budućnosti.
