U posljednjih nekoliko godina Evropska unija intenzivno radi na uspostavljanju jedinstvenih pravila za digitalno tržište, održivo poslovanje i jaču zaštitu potrošača. Iako se čini da su mnoge novousvojene regulative primarno usmjerene ka velikim tehnološkim kompanijama, one u značajnoj mjeri oblikuju i svakodnevno funkcionisanje malih i srednjih preduzeća. Upravo zbog toga, važno je razumjeti kako se nove obaveze i standardi reflektuju i na manje aktere na tržištu, prenosi T portal.

Jedan od najznačajnijih noviteta jeste Zakon o digitalnim uslugama, koji postavlja zajednička pravila za sve digitalne posrednike, od internet trgovina do društvenih mreža.

Njegov osnovni cilj je stvaranje bezbjednog i transparentnog digitalnog okruženja u kojem su prava korisnika zaštićena. Iako su najveći izazovi usmjereni ka platformama poput Google-a, Amazona i Facebook-a, brojne obaveze odnose se i na male preduzetnike – naročito one koji koriste digitalne kanale za prodaju i komunikaciju sa kupcima. Uvođenjem obaveze imenovanja kontakt osobe u EU za preduzeća izvan Unije, kao i transparentnijeg oglašavanja i bržeg uklanjanja nezakonitog sadržaja, stvara se ravnopravniji okvir u kojem i mali mogu konkurisati velikima. Ova regulativa takođe sprečava platforme da favorizuju sopstvene proizvode, a malim preduzećima pruža pravnu sigurnost i jedinstvene uslove poslovanja na cijelom tržištu EU.

Paralelno s tim, usvojena je i Direktiva o korporativnom izvještavanju o održivosti, koja podstiče preduzeća da javno iznose podatke o svom uticaju na životnu sredinu, društvo i načine upravljanja poslovanjem. Iako se na prvi pogled odnosi samo na velika preduzeća, ova obaveza se posredno prenosi i na MSP, jer će veliki partneri, klijenti ili dobavljači od njih sve češće zahtijevati slične informacije. To znači da će i manji poslovni subjekti morati da se prilagode novim standardima, bilo zbog konkurentske prednosti, lakšeg pristupa investitorima ili boljeg pozicioniranja na tenderima i tržištima.

Izvještavanje po ESG principima i primjena evropskih standarda održivosti (ESRS) više se ne smatra luksuzom, već poslovnim imperativom, posebno jer se očekuje dalja ekspanzija ovih obaveza i na manje firme u godinama koje dolaze.

U sličnom duhu, Zakon o digitalnim tržištima postavlja pravila ponašanja za velike platforme koje su godinama bile u poziciji da diktiraju uslove – često na štetu manjih konkurenata. Ova regulativa, iako tehnički ne targetira MSP, značajno mijenja način na koji funkcioniše digitalna ekonomija.

Zabranom favorizovanja sopstvenih proizvoda, obavezom dijeljenja podataka sa manjim poslovnim korisnicima i većom interoperabilnošću među različitim servisima, otvaraju se vrata fer takmičenju. Time se stvaraju uslovi u kojima i mala preduzeća mogu lakše doprijeti do kupaca, analizirati podatke i razvijati sopstvene digitalne kanale bez bojazni od blokada ili algoritamskih manipulacija.

Još jedno važno poglavlje odnosi se na tržište kriptoimovine, koje više nije rezervisano samo za tehnološke entuzijaste i rizične investitore. Uredbom MiCA uvodi se prvi sveobuhvatni regulatorni okvir za digitalne valute, tokene i slične oblike kriptoimovine. Time se stvara pravni prostor u kojem i mali akteri mogu razvijati proizvode zasnovane na blockchain tehnologiji, prikupljati kapital ili omogućiti korisnicima nove načine plaćanja – bez upadanja u sive zone ili neregulisane sfere. Obaveze kao što su objava tzv. bijelih knjiga (whitepapers), licenciranje servisa i mehanizmi zaštite korisnika, obezbjeđuju veću sigurnost i povjerenje u tržište, kako za krajnje korisnike, tako i za same preduzetnike.

Na kraju, ne može se zanemariti ni Zakon o vještačkoj inteligenciji, kojim EU postavlja globalni presedan u regulaciji tehnologije koja sve više definiše poslovanje. Akt jasno klasifikuje AI sisteme prema stepenu rizika – od onih neprihvatljivih, koji se u potpunosti zabranjuju, preko visokorizičnih koji podležu strogim uslovima, pa do minimalno rizičnih aplikacija. Preduzeća koja razvijaju ili koriste AI, bilo interno ili preko eksternih rješenja, moraju biti svjesna novih pravila. Iako mali biznisi rijetko razvijaju sopstvene kompleksne AI alate, često koriste rješenja koja to jesu – CRM sistemi, chatbotovi, alati za analitiku – i time ulaze u zonu obaveza koje zahtijevaju odgovornost, transparentnost i etičku upotrebu tehnologije.

T portal prenposi da je zajednički imenila svih ovih propisa nastojanje EU da oblikuje digitalno, održivo i inkluzivno tržište u kojem su pravila jednaka za sve, a krajnji korisnici zaštićeni. Za mala i srednja preduzeća to znači da, uprkos početnim izazovima u prilagođavanju, dugoročno dobijaju predvidivost, fer uslove i šansu da se ravnopravno takmiče na evropskoj sceni. Pratiti regulative i proaktivno se usklađivati sa njima postaje dio odgovornog i strateškog upravljanja poslovanjem.