Uvoz gasa iz Rusije, uprkos dogovoru Evropske unije da odustane od tog izvora, rastao je u prvim mjesecima ove godine u odnosu na prošlu godinu.
Ruski ukapljeni prirodni gas (LNG) nastavlja da dolazi preko Španije, Francuske, Belgije i Holandije, dok su isporuke gasovodima koncentrisane na Mađarsku, Slovačku i Grčku.
Prema planu EU, ruski gas bi trebalo da prestane da dolazi od naredne godine, uz izuzetke za Mađarsku i Slovačku.
Prema izvještaju evropske agencije koja okuplja nacionalne energetske regulatore ACER, ove godine je uvoz ruskog gasa gasovodima povećan sedam odsto u odnosu na prve mjesece 2025, dok je kod LNG-a rast iznosio 11 odsto. Posebno je uvoz LNG-a pojačan nakon marta.
Izvještaj ACER-a odnosi se na period od početka godine do kraja maja.
ACER je zadužen da objavi dva godišnja izvještaja o stanju sa uvozom ruskog gasa, početkom jula ove i početkom jula naredne godine.
Prema ocjeni te agencije, uvoz je povećan jer dobavljači ubrzavaju isporuke prema postojećim ugovorima prije nego što zabrana uvoza stupi na snagu.
Novi ugovori o uvozu gasa iz Rusije praktično su zabranjeni od marta ove godine, dok bi stari trebalo postepeno da isteknu tokom 2027, kako bi se izbjegli tržišni poremećaji.
Postojeći ugovori predstavljaju tržišno snabdijevanje od 45 do 55 milijardi kubnih metara godišnje. Prije početka rata u Ukrajini, Rusija je EU isporučivala od 150 do 157 milijardi kubnih metara gasa godišnje.
ACER ističe da povećanje uvoza ove godine nikako ne znači da sankcije ne djeluju ili da se zaobilaze pravila EU.
Dodatni faktor ove godine za ubrzavanje dogovorenih isporuka iz Rusije bio je i rat na Bliskom istoku.
Analitičar za LNG tržište u kompaniji Kpler Ronald Pinto saglasan je sa ocjenama ACER-a.
„Suočeni sa poremećajima na globalnom tržištu LNG-a, evropski tržišni akteri oslanjali su se na dostupne izvore, koristeći u potpunosti fleksibilnost koja postoji u okviru postojećih ugovora“, kazao je za Euronews.
On je dodao da je u junu došlo do blagog godišnjeg pada uvoza gasovodima, što je komercijalna reakcija na zabranu takvog uvoza na osnovu kratkoročnih ugovora, koja je stupila na snagu 17. juna.
„To može ukazivati na to da su tržišni učesnici počeli da smanjuju svoju izloženost u kontekstu postepenog napuštanja ruskog gasa“, kazao je Pinto.
Trenutno ruski gas zadovoljava 12 odsto potreba EU, ali ta zavisnost nije ravnomjerno raspoređena, već je usmjerena na manji broj država.
U 2024. godini Mađarska i Slovačka su ruskim gasom pokrivale 70 do 80 odsto potreba, a Grčka od 50 do 55 odsto.
Sada izazov nije dostupnost gasa koji bi zamijenio ruski, već pitanje da li će infrastruktura moći dovoljno kvalitetno da odgovori kako bi se srednjoevropske zemlje snabdijevale iz drugih pravaca, prenose Financije.hr.
Jedan od takvih pravaca je onaj koji dolazi iz Hrvatske preko LNG terminala na Krku, čiji je kapacitet nešto veći od šest milijardi kubnih metara godišnje.
Problem kod uvoza LNG-a iz SAD-a i sa Bliskog istoka predstavljaju pravila EU o metanu, koja od proizvođača tog gasa traže da plate određene naknade zbog zagađenja povezanog sa proizvodnjom.
Amerikanci su zaprijetili da će smanjiti isporuke LNG-a Evropi ako ta pravila ostanu na snazi u sadašnjem obliku.
EU računa na veću rumunsku proizvodnju u Crnom moru, kao i na uvoz južnim koridorom iz Azerbejdžana.
ACER zaključuje da prave ekonomske posljedice odustajanja od ruskog gasa tek treba osjetiti. Zabrana uvoza ruskog LNG-a stupa na snagu u januaru naredne godine, a zabrana uvoza gasovodima od septembra 2027.
