Ukrajinska centralna banka razmatra mogućnost da euro postane nova referentna valuta za ukrajinsku grivnu, umjesto američkog dolara koji tu ulogu ima decenijama.
Guverner Andrij Pišnji potvrdio je za Rojters kako se ta promjena razmatra u svjetlu produbljivanja odnosa s Evropskom unijom, kao i rastuće nestabilnosti na globalnim tržištima.
„Potencijalno članstvo u Evropskoj uniji, jačanje uloge EU u osiguravanju naše odbrambene sposobnosti, sve veća volatilnost svjetskih tržišta i rastuća fragmentacija globalne trgovine – sve to prisiljava nas da preispitamo da li je euro prikladniji kao referentna valuta za grivnu“, naveo je Pišnji. Dodao je kako je riječ o „složenom poslu koji zahtijeva kvalitetnu i višeslojnu pripremu“.
Dolar i dalje dominira međunarodnom trgovinom i čini većinu svjetskih deviznih rezervi. Mnoge zemlje, uključujući Saudijsku Arabiju i Hong Kong, i dalje vezuju svoje valute uz dolar. Ipak, pod administracijom predsjednika Donalda Trampa, Sjedinjene Američke Države pokrenule su trgovinski rat uvođenjem najviših carina u posljednjih sto godina, što je dovelo u pitanje dugoročnu ulogu dolara kao globalne rezervne valute.
Ukrajina se već četvrtu godinu bori protiv Rusije, a tokom Trampovog predsjedničkog mandata doživjela je i privremenu obustavu američke vojne pomoći. S druge strane, evropski čelnici najavili su jačanje vojne podrške Kijevu kako bi ukrajinska vojska postala temelj buduće sigurnosti zemlje, iako je napredak spor i otežan, prenosi Poslovni dnevnik.
U međuvremenu je Ukrajina sklopila sporazum koji SAD-u omogućava povlašćeni pristup ugovorima o eksploataciji ukrajinskih minerala i finansiranje obnove zemlje. Od Trampovog povratka u Bijelu kuću, vrijednost dolara u odnosu na korpu najvažnijih valuta pala je za više od 9 odsto, jer se investitori povlače iz američke imovine.
Pojedini stručnjaci upozoravaju da snaga dolara ne bi smjela automatski da bude povezana s njegovim statusom rezervne valute, ali istorijski gledano, taj status često je bio vezan uz bezbjednosne i vojne saveze sa SAD.
Transakcije u dolarima i dalje dominiraju
Andrij Pišnji naglasio je da transakcije u dolarima i dalje dominiraju u svim segmentima deviznog tržišta, ali i da udio onih denominovanih u eurima raste, za sada umjereno. Detalje nije iznosio. Ukrajina je uvela grivnu 1996. godine i od tada se oslanjala na dolar kao osnovu valutne politike.
Neposredno nakon sukoba s Rusijom 2022. godine, centralna banka uvela je kontrolu kapitala i fiksirala službeni kurs grivne na oko 29 prema dolaru. Zbog fiskalnih neravnoteža bila je prisiljena na devalvaciju. U oktobru 2023. prešla je s čvrstog valutnog sidra na upravljani režim, gdje se dolar i dalje koristi kao mjerilo za intervencije i ublažavanje fluktuacija kursa.
Evropska unija otvorila je pristupne pregovore s Ukrajinom i Moldavijom prije gotovo godinu dana, ali predstoji dug i zahtjevan proces. Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen izjavila je u februaru kako bi Ukrajina mogla da postane članica do 2030. godine, pod uslovom da nastavi s reformama pravosuđa i političkog sistema. Moldavija je u međuvremenu, početkom 2025, već zamijenila dolar eurom kao referentnu valutu za moldavski lej.
„Jedan od najkonkretnijih koraka ka monetarnoj integraciji s EU“
Pišnji očekuje da će se ukrajinska privreda u naredne dvije godine blago oporaviti, s predviđenim rastom između 3,7 i 3,9 odsto, zahvaljujući jačim vezama s Evropom i postepenoj normalizaciji uslova. Ipak, ekonomski izgledi uveliko zavise od razvoja rata.
„Brz završetak rata bio bi pozitivan scenario s dobrim ekonomskim ishodima, naravno, uz uslov da uključuje i bezbjednosne garancije za Ukrajinu. Ipak, važno je priznati da bi ekonomske koristi završetka rata vjerovatno zahtijevale vrijeme kako bi se u potpunosti ostvarile“, rekao je Pišnji.
Ukrajina se i dalje snažno oslanja na spoljašnje finansiranje. Pišnji je istakao da ove godine očekuju 55 milijardi dolara pomoći, što bi trebalo da pokrije budžetski deficit i omogući stvaranje fiskalne rezerve za naredne godine, kada se očekuje postepeno smanjenje pomoći. Prema projekcijama, Ukrajina bi mogla da primi 17 milijardi dolara u 2026. i 15 milijardi u 2027.
U tom kontekstu, sve se više raspravlja o potrebi usklađivanja monetarne politike s evropskim institucijama. Ako Ukrajina formalizuje prelazak na euro kao referentnu valutu, to bi bio jedan od najkonkretnijih koraka ka monetarnoj integraciji s Evropskom unijom, čak i prije službenog članstva.
(Poslovni dnevnik/B92)
