Od 2013. do 2025. godine banke su ustupile ukupno 81,8 milijardi dinara potraživanja od pravnih i fizičkih lica, saopštila je Narodna banka Srbije. Iz tog razloga N1 je istražio koja su prava građana-dužnika kada njihova banka ustupi (proda) potraživanje po kreditu nekoj drugoj banci.
Udruženje za zaštitu potrošača Efektiva objavilo je u četvrtak da je Alta banka preuzela potraživanja Univerzal banke u stečaju, objavljujući istovremeno i dopis kojim se jedan od dužnika obavještava da svoje dugovanje treba sada da uplati Alta banci.
Propis koji je u nadležnosti Narodne banke Srbije – Zakon o zaštiti korisnika finansijskih usluga dopušta mogućnost ustupanja potraživanja koje banka ima prema fizičkom licu – korisniku finansijskih usluga jedino drugoj banci, ističe Narodna banka Srbije u odgovoru portalu N1.
„U skladu sa ovim zakonom, banka je dužna da o ustupanju potraživanja obavijesti korisnika – bez odlaganja, pri čemu korisnik zadržava sva prava koja su ugovorena, kao i pravo isticanja prigovora prema drugoj banci koje je imao i prema prvoj banci“, ukazuju u NBS.
Druga banka, ističu, ne može korisnika dovesti u nepovoljniji položaj od položaja koji bi imao da to potraživanje nije prenijeto i korisnik zbog toga ne može biti izložen dodatnim troškovima.
Kamata ne smije da bude veća – može niža
„To zapravo znači da nova banka ne može da zaračuna višu kamatu od inicijalno ugovorene, s tim što nema prepreka da primijeni nižu kamatnu stopu tj. povoljnije uslove otplate“, ukazuju u NBS.
Takođe, banka ima obavezu da prije donošenja odluke o ustupanju potraživanja od fizičkog lica drugoj banci procijeni uticaj tog ustupanja na određene parametre poslovanja, kao i da o namjeravanom ustupanju obavijesti Narodnu banku Srbije najkasnije 30 dana prije zaključenja ugovora o ustupanju, uz dostavljanje propisane dokumentacije, te da o izvršenom ustupanju obavijeste NBS u roku od pet dana od dana ustupanja.
„Predmet ustupanja mogu biti potraživanja banke iz ugovora o kreditu, ugovora o dozvoljenom prekoračenju računa i ugovora o izdavanju i korišćenju kreditne kartice, kao i po osnovu nedozvoljenog prekoračenja“, ističu u NBS.
Šta kada je banka-povjerilac u stečaju
U situaciji kada se steknu uslovi za otvaranje stečajnog postupka ili postupka likvidacije prestaju sve nadležnosti Narodne banke Srbije u odnosu na tu banku, a funkciju stečajnog, odnosno likvidacionog upravnika ima Agencija za osiguranje depozita, koja je nadležna za sprovođenje svih radnji i postupaka banke u stečaju, odnosno u likvidaciji.
„Međutim, usljed toga ne prestaje obaveza korisnika finansijskih usluga da i dalje izmiruje svoje obaveze prema banci u stečaju, a što je definisano drugim relevantnim propisima“, objašnjavaju u NBS.
Kada zastarijeva dug po kreditu
Ugovori o kreditu zastarijevaju za 10 godina. „U vezi sa pitanjem o zastarjelosti potraživanja banke od dužnika fizičkih lica po osnovu ugovora o kreditu, ukazujemo na to da se u konkretnom slučaju primjenjuju opšta pravila za zastarjelost koja su uređena odredbama Zakona o obligacionim odnosima, te se na ugovor o kreditu primjenjuje opšti rok zastarjelosti od 10 godina“, ističu u NBS.
Međutim, u centralnoj banci ukazuju na takozvani prekid zastarjelosti, koji je uređen istim zakonom, a podrazumijeva „situaciju koja nastaje radnjom povjerioca ili dužnika, a ima za posljedicu da se vrijeme koje je proteklo prije prekida ne računa u zakonom predviđeni rok za zastarjelost, te zastarni rok počinje teći iznova poslije prekida“.
Zastarijevanje – ispočetka
Zastarijevanje koje počinje teći iznova poslije prekida, navršava se, ukazuju u NBS kad protekne onoliko vremena koliko je zakonom određeno za zastarijevanje koje je prekinuto.
„Radnje koje utiču na prekid zastarjelosti jesu radnje dužnika (na primjer priznanje ili isplata duga, davanje obezbjeđenja, otplata kamate od strane dužnika) i povjerioca (na primjer podnošenje tužbe odnosno preduzimanje bilo koje druge radnje pred sudom ili nadležnim organom u cilju utvrđivanja, obezbjeđenja ili ostvarenja potraživanja)“, pojašnjavaju u NBS.
Šta je sa sredstvima obezbjeđenja
Sa ustupanjem potraživanja se prenose i sporedna prava, kao što su hipoteka, zaloga, prava iz ugovora sa jemcem, prava na kamatu, ugovornu kaznu i sl.
„Dužnik čije je potraživanje ustupljeno, zadržava sva prava koja su ugovorena, kao i pravo isticanja prigovora prema prijemniku (banci – prim.aut), a prijemnik ga ne može dovesti u nepovoljniji položaj od položaja koji bi imao da njegovo potraživanje nije ustupljeno i ne može biti izložen dodatnim troškovima“, ističu u NBS.
Hipoteka može da se naplati i poslije zastarijevanja, ali…
Zastarjelost potraživanja koje je obezbijeđeno je uređeno takođe odredbama Zakona o obligacionim odnosima kojima je propisano da „kad protekne vrijeme zastarjelosti, povjerilac čije je potraživanje obezbijeđeno zalogom ili hipotekom može da se namiri samo iz opterećene stvari, ako je drži u rukama ili ako je njegovo pravo upisano u javnoj knjizi“.
Međutim, zastarjela potraživanja kamata i drugih povremenih davanja ne mogu se namiriti ni iz opterećene stvari, ističu u NBS.
„Kada je riječ o hipoteci, kao sredstvu obezbjeđenja, u skladu sa odredbama Zakona o hipoteci, hipotekarni povjerilac može da se namiri iz vrijednosti hipotekovane nepokretnosti i poslije zastarjelosti obezbijeđenog potraživanja, u kom slučaju, kamata i druga povremena davanja ne mogu se namiriti iz predmeta hipoteke“, precizira Narodna banka Srbije.
(BIF.RS)
