Solarna energija sve više postaje ekonomski štit Evrope, a ne samo dio klimatske politike. U periodu kada rast cijena nafte i gasa ponovo opterećuje globalna tržišta, obnovljivi izvori energije ublažili su dio pritiska na evropska domaćinstva i privredu.
Prema analizi udruženja SolarPower Europe, Evropa je od početka bliskoistočne krize zahvaljujući solarnim kapacitetima uštedjela 12,8 milijardi eura, odnosno prosječno 136 miliona eura dnevno. Ti podaci pokazuju da ulaganja u obnovljive izvore energije postaju pitanje konkurentnosti, energetske nezavisnosti i privredne otpornosti.
Kriza na Bliskom istoku još jednom je pokazala koliko je svjetska ekonomija osjetljiva na promjene cijena fosilnih goriva. Krajem prošle sedmice barel nafte bio je oko 20 eura skuplji nego prije američko-izraelskog napada na Iran, dostigavši približno 81 euro, odnosno 95 dolara po barelu. Istovremeno su rasle i cijene prirodnog gasa na evropskom tržištu, koje su u pojedinim trenucima tokom marta bile više za gotovo 50 odsto.
Da Evropa nije prethodnih godina razvila značajne kapacitete za proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora, posljedice po račune građana i troškove kompanija bile bi znatno veće. Zbog toga se solarna energija sve više posmatra kao oblik ekonomske zaštite od geopolitičkih i tržišnih šokova.
Glavna izvršna direktorica SolarPower Europe Walburga Hemetsberger ocijenila je, kako prenosi Euronews, da aktuelna kriza potvrđuje potrebu za bržim razvojem solarne energije i sistema za skladištenje energije. Prema njenim riječima, posljednjih stotinu dana pokazalo je koliko fleksibilni energetski sistemi mogu povećati korist od obnovljivih izvora, smanjiti račune građanima i ojačati energetsku nezavisnost Evrope.
Primjer Španije pokazuje kako može izgledati ubrzana energetska transformacija. Ta zemlja je od 2019. godine više nego udvostručila kapacitete za proizvodnju energije iz Sunca i vjetra, dodajući više od 40 gigavata novih kapaciteta u energetski sistem. Za poređenje, elektrana snage jednog gigavata može tokom godine obezbijediti električnu energiju za oko 876 hiljada domaćinstava.
Rezultati takvih ulaganja već su vidljivi. Prema podacima think-tanka Ember, rast obnovljivih izvora smanjio je uticaj skupih fosilnih goriva na proizvodnju električne energije u Španiji za 75 odsto. To znači da su i građani i kompanije manje izloženi naglim promjenama cijena na globalnim energetskim tržištima.
Važan preokret dogodio se i na nivou Evropske unije. Prošle godine su Sunce i vjetar prvi put proizveli više električne energije nego sva fosilna goriva zajedno. Na ova dva obnovljiva izvora otpalo je 30 odsto ukupne proizvodnje električne energije u EU, dok je udio fosilnih goriva pao na 29 odsto.
Ta promjena ima i direktan uticaj na cijene. Na evropskom tržištu električne energije veleprodajnu cijenu određuje najskuplji izvor energije. Kako raste udio obnovljivih izvora, smanjuje se uticaj gasa i uglja na formiranje cijena, što doprinosi stabilnijem tržištu i manjem riziku od energetskih šokova.
Sličan trend bilježi se i u Ujedinjenom Kraljevstvu, gdje je proizvodnja električne energije iz vjetra 26. marta dostigla rekordnih 23.880 megavata. To je bilo dovoljno za snabdijevanje više od 23 miliona domaćinstava, odnosno više od polovine svih domaćinstava u zemlji. Istog dana udio gasa u proizvodnji električne energije pao je na svega 2,3 odsto.
Energetska karta Evrope ubrzano se mijenja. Španija, Danska i Portugal povećavaju kapacitete za proizvodnju energije iz Sunca i vjetra, dok Austrija, Švedska i Danska predvode kontinent po udjelu obnovljivih izvora u proizvodnji električne energije. U pojedinim evropskim zemljama obnovljivi izvori su 2024. godine činili više od polovine ukupne proizvodnje struje, što pokazuje da energetska tranzicija više nije samo plan za budućnost.
Stručnjaci, međutim, upozoravaju da će nastavak evropske energetske transformacije zavisiti od novih ulaganja, prije svega u solarnu energiju, energiju vjetra i sisteme za skladištenje energije. Upravo ti segmenti smatraju se najbrže rastućim dijelovima tržišta obnovljivih izvora.
Energetske krize posljednjih godina promijenile su način na koji Evropa gleda na zelenu tranziciju. Rasprava se više ne vodi samo o smanjenju emisija ugljen-dioksida, već i o troškovima, sigurnosti snabdijevanja i konkurentnosti privrede.
Ušteda od 12,8 milijardi eura za samo nekoliko mjeseci pokazuje da solarna energija više nije isključivo ekološko pitanje. Ona postaje jedan od ključnih ekonomskih i sigurnosnih projekata Evrope, posebno u svijetu obilježenom geopolitičkim sukobima, nestabilnim energetskim tržištima i rastućim troškovima života.
