Poreski prihodi predstavljaju ključni način da vlade finansiraju javne usluge poput zdravstva i obrazovanja, ali poreske stope se značajno razlikuju širom Evrope.
Jedan od načina poređenja fiskalnih pristupa jeste posmatranje prihoda od poreza kao udjela u nacionalnom proizvodu (BDP).
Prema podacima Eurostata, ukupni odnos poreza prema BDP-u u EU iznosio je 40,0% u 2023. godini, ali koje zemlje se izdvajaju?
Ako se posmatraju zemlje EU, Ujedinjeno Kraljevstvo, Turska i zemlje EFTA, odnos se kreće od 22,7% u Irskoj do 45,6% u Francuskoj.
Na vrhu liste, uz Francusku, nalaze se i Belgija (44,8%), Danska (44,7%) i Austrija (43,5%). Sa izuzetkom Islanda, i ostale nordijske zemlje bilježe visoke udjele poreza u BDP-u – Finska (42,7%), Švedska (42,6%) i Norveška (41,8%).
Luksemburg (41,9%), Italija (41,7%), Grčka (40,7%) i Njemačka (40,3%) takođe se nalaze iznad prosjeka EU.
Poreski prihodi, uključujući i socijalne doprinose, ispod 30% BDP-a zabilježeni su u Turskoj (23,5%), Švajcarskoj (26,9%), Malti (27,1%), Rumuniji (27,3%) i Bugarskoj (29,9%).
Litvanija, Letonija, Estonija, Češka, Mađarska i Slovačka rangiraju se iznad najnižeg bloka, iako su njihovi odnosi i dalje relativno umjereni – između 32% i 35%.
Među pet najvećih evropskih ekonomija, Velika Britanija ima najniži odnos poreza prema BDP-u – 35,3%, zatim slijedi Španija sa 37,0%. Ostale tri – Njemačka, Francuska i Italija – nalaze se iznad prosjeka EU.
Podaci za Veliku Britaniju i Tursku preuzeti su od OECD-a, pa nisu potpuno uporedivi sa Eurostatovim brojkama jer metodološke razlike mogu dovesti do manjih odstupanja.
Zašto su odnosi niži u Irskoj, Turskoj i Švajcarskoj?
Analitičar poreske politike u Tax Foundation Europe, Aleksander Mengden, istakao je da Irska, Turska i Švajcarska imaju tri različite priče koje objašnjavaju zašto se odnosi poreza prema BDP-u razlikuju među zemljama OECD-a.
„Irska se često izdvaja kao izuzetak u poređenjima zasnovanim na BDP-u zbog izuzetno visokog nivoa stranih direktnih investicija, privučenih djelimično njenom niskom stopom poreza na dobit od 12,5%“, rekao je za Euronews Business. To nesrazmjerno utiče na BDP u odnosu na druge ekonomske pokazatelje.
On je objasnio da je za radnika sa prosječnom platom poresko opterećenje u Irskoj samo malo iznad prosjeka OECD.
Podsjetio je da je rast BDP-a u Irskoj premašio 20% u 2015. godini, što je bilo podstaknuto odlukom tehnološkog giganta Apple da prenese intelektualnu svojinu u Irsku. Dr Tom McDonnell, ko-direktor Nevin Economic Research Institute, objasnio je: „Irski ekonomisti prilagođavaju ove ‘globalizacione’ distorzije pomoću posebne mjere proizvodnje nazvane BND (bruto nacionalni dohodak), koja bolje odražava stvarnu ekonomsku aktivnost u Irskoj.“
BDP mjeri vrijednost dobara i usluga proizvedenih u zemlji, dok bruto nacionalni dohodak (BND) gleda na prihod rezidenata države, uključujući i prihode iz inostranstva.
Prema izvještaju OECD-a za Irsku iz 2025, odnos poreza prema BND-u iznosi 38%, što zemlju svrstava blizu prosjeka EU.
Turska: Ograničeni kapacitet države za naplatu poreza
Mengden je objasnio da Turska ima najniži BDP po glavi stanovnika među svim evropskim članicama OECD-a, što obično ide ruku pod ruku sa nižim odnosom poreza prema BDP-u.
„To tipično odražava ograničeniji kapacitet države da naplaćuje poreze – na primjer zbog relativno velike sive ekonomije, kao i političkih odluka koje ograničavaju prihode“, kazao je on.
Izvor: Euronews.com
