Vodeća američka košarkaška liga ima plan vrijedan milijarde dolara da preuzme evropsko tržište. Ali to nipošto nije zicer.
Evropski zvaničnici i najveće sportske lige nastoje da osujete Nacionalnu košarkašku asocijaciju (NBA) — dom globalnih superzvijezda poput Lebrona Džejmsa i Stefa Karija — prije nego što ona uopšte zaživi, uoči planiranog lansiranja 2027. godine u ključnim gradovima širom kontinenta.
Zagovornici evropskog takmičenja koje podržava NBA smatraju da bi ono predstavljalo ključnu investiciju za izuzetno popularan sport koji u Evropi, kroz manje domaće lige, ne donosi velike profite. Protivnici, međutim, tvrde da bi ulazak globalnog giganta širom kontinenta ugušio nacionalne košarkaške lige i preusmjerio novac ka američkim kompanijama.
Ovaj raskol dolazi u trenutku snažnih komercijalnih i političkih tenzija, dok administracija američkog predsjednika Donalda Trampa pokušava da evropske zakonodavce i regulatore privoli na svoju politiku „Amerika na prvom mjestu“.
Košarka je ujedno i najnoviji sukob u širem sporu o evropskom sportskom modelu, koji se zasniva na sistemu promocije i ispadanja između liga, kao i solidarnim isplatama unutar piramidalne strukture. NBA funkcioniše po američkom sportskom modelu, u kojem franšize imaju trajna mjesta u zatvorenim ligama, generišući značajne prihode za vlasnike klubova i stvarajući izuzetno plaćene zvijezde, čemu pariraju jedino najveći evropski fudbalski klubovi.
Za ovaj prikaz zakulisnih pregovora koji se trenutno vode između nekih od najmoćnijih sportskih zvaničnika na svijetu, POLITICO je razgovarao sa više evropskih političkih aktera, sportskih rukovodilaca i lidera industrije koji imaju direktna saznanja o pregovorima, od kojih su neki dobili anonimnost kako bi govorili o osjetljivim razmatranjima.
Rukovodioci NBA već su stupili u kontakt sa vlasnicima najvećih evropskih multisportskih klubova i sportskim funkcionerima kako bi obezbijedili podršku projektu, što je izazvalo nelagodu u drugim dijelovima evropskog sportskog establišmenta.
„Glavni razlog zbog kojeg ne podržavamo NBA Evropu jeste taj što zatvorene lige i takmičenja koriste samo malom procentu komercijalno najuspješnijih klubova, dok nanose značajnu štetu sportu na nacionalnom nivou“, rekao je za POLITICO jedan visoki zvaničnik evropske vlade.
Iako Evropska unija ne upravlja sportom u Evropi, ona nadzire tržište na kojem sport funkcioniše — a zvaničnici su brzo stali u odbranu vrijednosti koje EU nastoji da zaštiti.
„Kao donosioci politika, uključujući i na nivou EU, postoji jasna obaveza da se poštuje pravna tekovina konkurencije, ali i da se u potpunosti uvaže šire vrijednosti EU koje se više puta naglašavaju u sudskim presudama, poput solidarnosti, otvorenosti i pravičnosti“, rekao je za POLITICO evropski komesar za sport Glen Mikalev.
Dodao je: „Aktuelna debata sugeriše da je ovom balansu potrebna recalibracija, uz veći naglasak na te vrijednosti, kako bi se zaštitio integritet evropskog sporta i njegov piramidalni model.“
Privatni pregovori
Poslovni magnati već dugo gledaju na evropsko sportsko tržište kao na atraktivnu komercijalnu priliku, kupujući klubove i čak pokušavajući da preokrenu postojeća takmičenja.
Prethodni pokušaj uspostavljanja poluzatvorene fudbalske lige po američkom modelu u Evropi — neslavni projekat Superlige koji je 2021. pokrenula grupa od 12 vodećih klubova — naišao je na snažan politički i javni otpor.
Košarka je donekle drugačiji slučaj, jer je vodeća evropska Evroliga već poluzatvoreno takmičenje — dizajn koji se suočava s ozbiljnim kritikama još od svog pokretanja na prelazu vijekova. Ipak, kritičari NBA dižu uzbunu dok se intenziviraju ključni pregovori o mogućem lansiranju lige u 12 predloženih gradova, uključujući Rim, Berlin i Madrid.
Visoki zvaničnici Međunarodne košarkaške federacije (FIBA) sastali su se ranije ovog mjeseca u Briselu sa Mikalevom i ključnim evropskim sportskim zvaničnicima, gdje su iznijeli stav da bi nova liga — sa poluzatvorenom strukturom, ali i putem ka Evropi za klubove koji se dobro pokažu u domaćim ligama — mogla predstavljati evropsku uspješnu priču.
„Aktuelna dešavanja u evropskoj košarci ukazuju na dugogodišnje zabrinutosti u vezi sa modelima zatvorenih liga“, rekao je Mikalev nakon sastanka, u izjavama koje se mogu tumačiti kao suptilno upozorenje američkom sportskom modelu.
„Takođe pozivaju na razmišljanje o rastućoj ulozi investicija u sportu, uz prepoznavanje da takve investicije mogu biti dobrodošle i korisne, pod uslovom da poštuju principe dobrog upravljanja i ostanu usklađene sa evropskim sportskim vrijednostima, tradicijama i strukturama.“
Dodao je: „Iako odmetnička takmičenja obično obećavaju rast i stabilnost, ograničavanje otvorene konkurencije ide na štetu nacionalnih liga i šire sportske piramide — lekcija koju bi i drugi sportovi trebalo pažljivo da razmotre.“
Dva zvaničnika iz industrije rekla su za POLITICO da je španska La Liga — domaća fudbalska liga — održala sastanak sa NBA kako bi naglasila da je predloženi format suprotan evropskom sportskom modelu i da bi, ukoliko se sprovede, naišao na snažno protivljenje institucija EU i drugih sportskih organizacija širom Evrope.
Prema riječima jednog izvršnog direktora sa direktnim saznanjima o pregovorima, NBA je tokom protekle godine kontaktirala vlasnike velikih evropskih fudbalskih i multisportskih klubova kako bi ih uključila u košarkaški projekat.
Komesar NBA Adam Silver i njegov zamjenik Mark Tatum redovno su razgovarali sa vlasnikom Paris Saint-Germaina Naserom al-Kelaifijem, moćnim sportskim liderom iz Dohe, nastojeći da ubijede Qatar Sports Investments da posjeduje novu franšizu u Parizu — kao dio PSG grupe sportskih klubova. Američki sportski čelnici vodili su i razgovore sa Barselonom i Real Madridom, rekao je isti izvor.
„Naši razgovori sa različitim akterima u Evropi dodatno su učvrstili naše uvjerenje da postoji ogromna prilika za stvaranje nove lige na kontinentu“, naveo je Silver u saopštenju. „Zajedno sa FIBA-om, radujemo se saradnji sa potencijalnim klubovima i vlasničkim grupama koje dijele našu viziju potencijala igre u Evropi.“
U saopštenju objavljenom u ponedjeljak, u kojem su dvije strane navele da nastavljaju sa evropskom ekspanzijom, generalni sekretar FIBA Andreas Zagklis izjavio je: „Format lige poštuje principe evropskog sportskog modela, nudeći svakom ambicioznom klubu na kontinentu pravedan put ka vrhu. Projekat je osmišljen na način koji će unaprijediti održivost cjelokupnog evropskog košarkaškog ekosistema, uključujući igrače, klubove, lige i nacionalne saveze, stvarajući lančani efekat koji će snažno koristiti ljubiteljima košarke širom Evrope.“
Nastojeći da ublaže regulatorne zabrinutosti u EU, NBA i FIBA dodali su da planiraju da obezbijede finansijsku podršku i resurse za razvoj širom evropskog košarkaškog ekosistema.
Bez dominacije
Najava NBA i FIBA o određenom broju „stalnih mjesta“ u ligi predstavlja ključnu tačku otpora koji se nazire u Briselu, gdje postoji i skepsa u pogledu ekonomskih koristi za Evropu.
„Šta je sa upravljanjem i ekonomskom vrijednošću?“, upitao je Bogdan Zdrojewski, poslanik Evropskog parlamenta iz redova konzervativne Evropske narodne partije. „Čini se da kod NBA Evrope postoji rizik da se oni iznesu van Evrope, što vodi ka nedostatku odgovornosti u upravljanju i zapanjujuće velikom gubitku ekonomske vrijednosti, ako pogledamo kako će se ekonomski prinos — TV prava, sponzorstva — generisan u Evropi sistematski preusmjeravati ka holding kompanijama sa sjedištem u SAD.“
Zdrojewski je dodao: „Moramo pažljivo sagledati kako bi ekonomski model mogao dovesti do korporativnog pomjeranja, pri čemu bi tradicionalni klubovi bili isključeni u korist globalnih investicionih fondova i klubova koje podržavaju države, koji će jedini moći da priušte visoke troškove poput procijenjenih osnivačkih franšiznih naknada od 500 miliona do milijardu dolara.“
Na sastanku ministara sporta EU u Briselu prošlog mjeseca, više zemalja — uključujući Italiju, Francusku i Sloveniju — usprotivilo se planovima NBA. Predsjednik Litvanije Gitanas Nauseda nedavno je takođe pozvao „košarkaške organizacije sa obje strane Atlantika da sarađuju, a ne da se takmiče, da uvaže i cijene duboke tradicije evropske košarke i da ne zaborave da vrijednosti dolaze prije komercijalnih interesa“.
S tim se slažu i oni koji su gradili evropsku košarku u njenom sadašnjem obliku.
„Evropska košarka zasniva se na istoriji, identitetu i zajednici. Navijači ovdje nijesu tržište koje treba osvojiti; oni su ljudi koji decenijama, kroz generacije, održavaju klubove“, rekao je Paulius Motiejunas, izvršni direktor postojeće vrhunske lige Euroleague Basketball. „Svaki novi projekat mora započeti poštovanjem toga i jačanjem čitave piramide: elitnog takmičenja, domaćih liga i baze.“
Ipak, dodao je da je saradnja moguća „ako je cilj zaista rast košarke u Evropi“. Njegovi uslovi, kako je rekao, jednostavni su: „Mora biti partnerstvo, a ne preuzimanje ili, kako su pomenuli, dominacija.“
(Politico)
