Bila jednom jedna moćna korporacija. Nazovimo je ABC holding. Stotinjak godina bila je broj jedan u svijetu. Ali onda se pojavio izazivač. Nazovimo ga XYZ holding. Mijenjale su se uprave slavnog ABC holdinga, ali konkurent je bio sve bliži. Onda se na mjesto CEO-a vratio kontroverzni menadžer koji je odlučio po svaku cijenu (doslovno po svaku cijenu) učiniti ABC holding opet velikim.
Najprije je svim inostranim dobavljačima odredio da, ako žele poslovati s bilo kojom članicom ABC holdinga, moraju plaćati između dvadeset i beskonačno odsto u blagajnu Holdinga. Onda je agresivni predsjednik odbora ABC holdinga poslao svoje zaštitare u sjedište loše vođene kompanije koja je bila dobavljač nafte konkurentskom XYZ holdingu.
Zaštitari su oteli CEO-a te južnoameričke kompanije i zatvorili ga. I to još nije bilo sve. Na nagovor bliskoistočne kompanije čiji su čelnici imali znatne vlasničke udjele u ABC holdingu počelo je uništavanje još jedne firme koja je poslovala s u početku pomenutim XYZ holdingom. Nije se išlo u otimanje tamošnjeg CEO-a, nego se pribjeglo fizičkoj likvidaciji gotovo cijelog menadžmenta.
Preplašeni MMF
Kad se situacija zakomplikovala i kad je u pitanje došla isporuka nafte i gasa iz okolnih zemalja, od poslovnih partnera u Evropi ultimativno je zatraženo da se pridruže rješavanju posljedica. Ako uprave evropskih kompanija ne poslušaju, ABC holding ohrabriće svog partnera, agresivnu firmu s istoka Evrope, da zagorča život evropskim kompanijama.
Ova savremena „basna“ još se piše, ali sve su veći izgledi da kraj neće biti srećan ni za ABC holding ni za ostatak svijeta. Naravno, ono što američki predsjednik Donald Trump radi u svom drugom mandatu moglo se napisati i bez kamufliranja država u korporacije. Ali ova alegorija ima povod u tezi da je ono što se danas globalno događa neočekivana pobjeda neoliberalne ekonomske škole.
Američke korporacije, s više ili manje uzaludnog otpora, postaju tek profitni centri koji imaju da izvršavaju ono što im se iz uprave holdinga u Bijeloj kući naredi. A nekad relativno nezavisni FED postaje „interna banka“ za finansiranje CEO-ovih avantura.
Neoliberali uvijek traže što manje regulacije i što više slobodnog tržišta za ekonomske aktere. E pa ovo što posljednjih godinu dana zagovara ekipa na čelu s Donaldom Trumpom upravo je neoliberalni san. SAD se sada vodi kao veliki, jedinstveni holding. Američke korporacije, s više ili manje uzaludnog otpora, postaju tek profitni centri koji imaju da izvršavaju ono što im se iz uprave holdinga u Bijeloj kući naredi. A nekad relativno nezavisni FED postaje „interna banka“ za finansiranje CEO-ovih avantura.
Gdje je tu slobodno tržište? Pa ne unutar Amerike, nego na globalnom tržištu. Nema više nijednog međunarodnog regulatora koji bi bilo čime ograničio i uredio tržišnu utakmicu. Svjetska trgovinska organizacija postala je institucija koju više niko ne mora „zarezivati“. Ujedinjene nacije jadnije su nego što je Liga naroda bila prije Drugog svjetskog rata. Dovoljno je pogledati internet stranicu nekad moćnog Međunarodnog monetarnog fonda pa vidjeti da se rukovodstvo tog regulatora ne usuđuje pomenuti ko je koga napao na Bliskom istoku. Koristi se formulacija „sukob na Bliskom istoku“.
Razumljiv je oprez rukovodstva MMF-a. SAD je najveći suvlasnik i finansijer fonda koji se ranije neoprezno drznuo dovesti u pitanje kreditni rejting do sada najveće svjetske ekonomije. Osim toga, sjedište MMF-a udaljeno je tri minuta vožnje od Bijele kuće. Ako su marinci otišli do Caracasa po Madura, šta im je da pređu nekoliko ulica u Washingtonu do Kristaline Georgieve, čelnice MMF-a.
Sad kad je Trump slomio sve svjetske regulatorno-kontrolne institucije, otvoren je prostor da sve države svijeta, koliko koja može i smije, upotrijebe potpunu slobodu. Čisti Divlji zapad. Nevidljiva ruka već će dovesti do blagostanja. Ili možda ipak neće? Nisu slučajno građene institucije koje su „sudile“ prema pravilima međunarodnog trgovačkog (i drugih) prava?
Povratak u 17. vijek
Zadržimo li se samo na ekonomiji i biznisu, svjedoci smo uništavanja dostignutih civilizacijskih tekovina. U vrijeme kada će, tehnološki, 21. vijek biti zapamćen po eksploziji primjene vještačke inteligencije, u ekonomskom smislu sve je više naznaka povratka u prakse od 17. do 19. vijeka. Kada su u tada moćnim evropskim zemljama (Velikoj Britaniji, Danskoj, Francuskoj, Švedskoj, Nizozemskoj, Portugalu) osnivane „istočnoindijske kompanije“, zadužene za osvajanje kolonija.
Posebno su se okrutnošću istakle najprije nizozemska Istočnoindijska kompanija, a na kraju ju je nadživjela bolje organizovana, ali jednako okrutna, britanska Istočnoindijska kompanija, koja je imala vlastitu vojsku za sprovođenje poslovne politike odobrene na skupštinama akcionara.
(Napomena: Svaka sličnost s današnjim SAD-om i Kinom je slučajna.)
(Preuzetio sa Lidermedia.hr)
