Turizam je ogledalo šire društvene i ekonomske slike — osjetljiv na svaki poremećaj, bilo da dolazi iznutra ili spolja. Izazovi koji prate aktuelnu sezonu, od geopolitičkih potresa do hroničnih infrastrukturnih nedostataka, dodatno potvrđuju tu ranjivost. Ipak, specijalista turizma, Petar Golubović, za Bankar.me ocjenjuje da, uprkos brojnim izazovima, ljetnja sezona je počela uz određene pozitivne i ohrabrujuće pomake, prije svega u avio- i pomorskim konekcijama.
Uprkos svim otežavajućim okolnostima — od lokalnih problema do globalnih dešavanja, ovogodišnju ljetnju sezonu ipak ne treba unaprijed okarakterisati kao neuspješnu, smatra Golubović. Strateški gledano, ostvareni su i neki ključni potezi u predsezoni, koji bi mogli da doprinesu boljem rezultatu tokom ljeta.
– Kao turistička destinacija sproveli smo niz aktivnosti koje su pozitivno uticale na predsezonu i očekivana kretanja tokom glavne turističke sezone. Privremeno ukidanje viza bilo je jedan od ključnih poteza, koji je doveo do rasta broja dolazaka s tih tržišta. Takođe, uspostavljene su nove avio-linije sa emitivnim tržištima, pa se, prema zvaničnim najavama, očekuje da aerodrom Tivat ove godine opsluži čak 25% više putnika nego prethodne.
Da li i koliko kašnjenje u pripremi može uticati na rezultate?
– Ono što kao zemlja već godinama ne uspijevamo da riješimo jeste da turiste dočekamo bez aktivnih građevinskih radova na saobraćajnicama. Putevi su, slikovito rečeno, krvotok jedne države. Ove godine, jedan od najvažnijih putnih pravaca na primorju – Tivat–Budva – biće veliko gradilište. To će neminovno izazvati nezadovoljstvo kod gostiju i svih nas koji tim putem, koji praktično nema alternativu, moramo da cirkulišemo.
Slično važi i za put Mojkovac–Đurđevića Tara, koji, nevjerovatno, ni ove godine – treću zaredom – neće biti pušten u funkciju. Taj put je za sjever Crne Gore jednako važan kao Tivat–Budva za jug. Infrastrukturni kapaciteti naših aerodroma ostaju nepromijenjeni u odnosu na prošlu godinu, dok će pomorska linija Bar–Ankona početi s radom 1. jula i biće četvrta međunarodna linija tog tipa.
Maj je obilježilo i loše vrijeme, pa je izostala prilika da domaći gosti daju značajniji doprinos predsezoni. Iz kojih zemalja nam je, u ovom periodu, dolazio najveći broj gostiju?
– Kada posmatramo prva četiri mjeseca, ovaj period već godinama karakteriše veće prisustvo domaćih gostiju u kolektivnom smještaju. Ove godine učestvovali su sa 15,4 odsto, što je za 0,3 procentna poena manje nego u istom periodu 2024. S druge strane, broj dolazaka stranih turista porastao je za četiri odsto. Međutim, domaći gosti su ostvarili čak 11 odsto manje noćenja nego lani, dok je kod stranih zabilježen pad od jedan odsto.
Po broju noćenja u kolektivnom smještaju prednjače turisti iz Srbije (12,8%), zatim Velike Britanije (9,3 %), Njemačke (8,2 %), Turske (7 %), Izraela (6,8 %), Francuske (6,4 %) i Kine (5,1 %).
A kada je u pitanju individualni smještaj, kakva je struktura gostiju?
U individualnom smještaju slika je značajno drugačija:
- Rusija – 37,8%
- Srbija – 15%
- Turska – 10,1%
- BiH – 4,8%
- Ukrajina – 4,3%
- Kosovo – 3,9%
- Azerbejdžan – 3,3%
- Njemačka – 2,4%
Zvanična statistika za ovaj segment ne daje potpunu sliku. Prije svega, brojke uključuju i migrante iz Rusije i Ukrajine koji su se preselili zbog rata, a koji formalno ulaze u turističke registre. Takođe, domaće turističke aktivnosti u individualnom smještaju slabije se registruju, ali je ipak interesantno da je broj prijavljenih domaćih gostiju porastao za 42% u odnosu na prošlu godinu.
Geopolitička dešavanja zaustavila su i dolazak značajnog broja izraelskih gostiju, koliki je stvarni gubitak?
– Najnoviji konflikt Izrael–Iran doveo je do obustave letova izraelskih avio-kompanija (El Al Israel, Israir i Arkia) ka Crnoj Gori. To znači da ćemo, nažalost, izgubiti ovo važno tržište. Samo do sada, ove kompanije su realizovale oko 30 letova sedmično na relaciji Tel Aviv–Tivat. Izraelski turisti su činili 6,8 odsto ukupnih noćenja u kolektivnom smještaju, s ukupno 33.300 realizovanih noćenja.
Koja je najslabija karika domaćeg turizma?
– Turizam je lanac u kojem nijedna karika ne smije da zakaže. Najveća odgovornost jeste na nosiocima vlasti i turističkoj privredi, ali i svi ostali su dio te pozornice koju turista posmatra holistički. Svaka bačena limenka, kesa smeća ili nenasmijano lice oblikuje ukupni doživljaj destinacije.
Političke razmirice između centralne i lokalne vlasti moraju biti ostavljene po strani. Neophodno je pronaći zajednički jezik i prestati voditi političke bitke u sektoru koji od njih direktno trpi. Kada je turizam u pitanju, svi moraju igrati za isti tim. Možda zvuči utopijski, ali ako zbog „drveta ne vidimo šumu“, izgubićemo mnogo više od jedne sezone.
