Prvih nekoliko decenija poslije Drugog svjetskog rata Dženeral Motors je bio daleko najglasovitija i najmoćnija firma. Proizvodio je praktično sve, a na listi 500 najvrednijih kompanija je od 1955. do 1974. godine neprekidno bio na prvom mjestu. Ustalilo se mišljenje da je nemoguće da ga neko nadmaši.
No, tokom prve naftne krize i ukidanja zlatne podloge dolaru, izgubio je čelnu poziciju. Naišlo je vrijeme naftnih giganata, potom bankara.
Međutim, ako danas bacite pogled na deset najvrednijih firmi, među njima teško da ćete naći banke i preduzeća koja se bave „crnim zlatom“. Ponekad se samo Saudi Aramko, državna naftna kompanija Saudijske Arabije, gotovo slučajno zadesi na desetom mjestu, dok caruju lideri IT tehnologije, piše 021.rs.
Evropsko posrnuće
Trenutno je vodeći proizvođač čipova Nvidia kompanija sa najvećom tržišnom kapitalizacijom. Sredinom maja vrijednost svih njenih akcija premašila je 5.700 milijardi, odnosno 5,7 biliona dolara, i tako dodatno povećala distancu u odnosu na prve pratioce Alfabet, odnosno Gugl, sa 4,81 bilion, i Epl, „težak“ 4,38 biliona dolara.
Firma koja se proslavila personalnim kompjuterima, Majkrosoft, na četvrtoj poziciji vrijedna je 3,04 biliona američkih dolara, a petu poziciju zauzima Amazon, kompanija širokog spektra djelatnosti.
Među kompanijama sa sjedištem izvan SAD najveću tržišnu kapitalizaciju ima južnokorejski proizvođač čipova TSMC, na šestom mjestu, dok Tesli, vodećoj firmi najbogatijeg čovjeka na planeti Ilona Maska, pripada deveta pozicija.
Na stepenik niže, poslije ozbiljne poslovne stranputice, našla se Meta, nekadašnji Fejsbuk. Duga tehnološka dominacija SAD posljednjih godina postala je još izraženija, dok evropskih firmi poodavno nema na listi prvih deset.
Četrnaest puta skuplji
Najbolje plasirana evropska firma je holandski ASML, proizvođač opreme za proizvodnju čipova, koji sa kapitalizacijom od 610 milijardi eura zauzima tek 21. poziciju. Iznenađuje da na Starom kontinentu nema više kompanija ni za „drugu svjetsku ligu“.
Poslije holandskog lidera, najvrednija su dva farmaceutska proizvođača lijekova, švajcarski Roš i britanska Astra-Zeneka, sa 335, odnosno 282 milijarde eura tržišne kapitalizacije.
Očito, Evropa je zaspala i klizi naniže. Još uvijek je to prostor na svijetu gdje se najljepše živi, ali biće teško sačuvati takav status ako se trend tehnološkog zaostajanja ne prekine, a propušteno većim dijelom ne nadoknadi.
Nvidia je donedavno široj javnosti bila prilično nepoznato ime, a prvi put se našla u centru pažnje kada je Majkrosoft odlučio da ulaže upravo u njen zanimljiv i inovativan razvojni program.
Samo nekoliko sezona kasnije, krajem 2022. godine, vrijednost je dostigla 300 milijardi dolara. Ali zlatni period je tek počinjao i za nepune četiri sezone cijena akcija uvećana je čak četrnaest i po puta, dakle 1.440 odsto. Lani u oktobru bila je prva kompanija čija je tržišna kapitalizacija premašila pet biliona dolara.
Bogatiji i od Kine
Naišlo je doba u kome vještačka inteligencija postaje udarni alat bez koga se neće moći obavljati ništa ozbiljnije. A nje nema bez Nvidijinih čipova.
Konkurencija vidljivo zaostaje i za sada može da zauzme samo dio tržišta jednostavnijih i manje skupih čipova. Lani je prihod Nvidije premašio 216 milijardi dolara, dok se za 2027. godinu predviđa da nadmaši i bilion dolara. To bi bio istorijski najveći priliv novca, iznad onoga što za godinu dana privuku i Volmart ili Amazon, kompanije sa najvećim mrežama trgovinskih prodavnica.
Koliko su berzanske cijene, a glavna je ona u Njujorku, narasle pokazuje poređenje sa BDP-om najmoćnijih država. Tako je tržišna kapitalizacija Nvidije premašila BDP Njemačke, procijenjen na 5,45 biliona dolara za tekuću sezonu, dok su Alfabet i Epl „jači“ od BDP-a Velike Britanije, od 4,26 biliona, ili Francuske, sa 3,60 biliona eura vrijednim BDP-om.
Pet vodećih kompanija, sve američke i iz IT sektora, zbirno vrijede 20,81 bilion dolara i nešto su iznad BDP-a Kine u iznosu od 20,71 bilion. Zapravo, na nivou su dvije trećine godišnjeg BDP-a SAD, procijenjenog na 32,35 biliona dolara.
Sjećanje na „dotkom krizu“
Berzanska vrijednost akcija kompanija izražava očekivanja o njihovom budućem poslovanju. Do sada nezabilježeno visoke cijene akcija vodećih tehnoloških firmi znače samo da ulagači očekuju dalji razvoj i jačanje IT sektora, a time i sve uspješnije poslovanje vodećih tehnoloških lidera.
Nezabilježeno visoke tržišne kapitalizacije Nvidije, Epla, Majkrosofta i drugih počivaju na očekivanjima da će se potražnja za njihovim proizvodima i uslugama i dalje brzo uvećavati. Ukoliko, pak, tok događaja poprimi drugačiji trend, dolazi do naglog pada vrijednosti, kao što smo doživjeli na prelazu dva vijeka u takozvanoj „dotkom krizi“.
Što se, pak, tiče neposredno Nvidije, ona ne samo što inovativnim programom kontinuirano čuva i širi tržište, već računa i na povratak u Kinu, gdje je do prije godinu dana držala čak 90 odsto tržišta čipova.
Od tada je izvoz praktično zaustavljen usljed izvoznih ograničenja nametnutih voljom Bijele kuće. Predsjednik Nvidije Džensen Huang bio je među privrednicima koji su pratili posjetu predsjednika SAD Donalda Trampa Pekingu.
Sa domaćinima je razgovarao o isporuci čipova H200, čije se lansiranje na globalno tržište tek priprema. Mada do potpisivanja konkretnog sporazuma nije došlo, u poslovnom svijetu se smatra da je Nvidia učinila krupan korak u pravcu povratka na tržište od 1,4 milijarde ljudi.
Izvor: 021.rs, autor Živan Lazić
