Ispod površine najvećeg ostrva krije se jedno od najznačajnijih, ali i najmanje iskorišćenih rudnih bogatstava.
Prema procjenama Svjetske banke iz 2024. godine, ima 56.836 stanovnika. Površina mu iznosi 2.166.000 kvadratnih kilometara. Riječ je o Grenlandu. Ali zašto se ovaj autonomni teritorij Danske na Arktiku našao na meti američkog predsjednika Donalda Trampa, koji najavljuje da će ga staviti pod svoje skute, pa ako treba i vojnom intervencijom? Bijela kuća je saopštila da je sticanje Grenlanda „prioritet nacionalne bezbjednosti“.
Izjava je stigla svega nekoliko sati nakon što su evropski lideri objavili zajedničko saopštenje u kojem su podržali Dansku, koja se protivi Trampovim ambicijama prema arktičkom ostrvu. Tramp je tokom vikenda ponovio da SAD-u „treba“ Grenland iz bezbjednosnih razloga, što je navelo dansku premijerku Mete Frederiksen da upozori kako bi svaki napad SAD-a značio kraj NATO-a.
Američki državni sekretar Marko Rubio je takođe u ponedjeljak, na tajnom brifingu na Kapitol Hilu, rekao zakonodavcima da Trampova administracija nije planirala invaziju na Grenland, već je, umjesto toga, pomenula mogućnost kupovine ostrva od Danske, izvijestili su Wall Street Journal i drugi američki mediji, prenosi BBC.
Izazov za naredne decenije
Iako većina stanovnika Grenlanda podržava eventualnu nezavisnost od Danske, ankete pokazuju ogromno protivljenje pridruživanju SAD-u, koji već ima vojnu bazu na ostrvu. Da se stvari dodatno zakomplikuju, pobrinule su se još dvije svjetske sile, jer raste interesovanje Rusije i Kine za ostrvo, koje ima neiskorišćena nalazišta rijetkih ruda, dok topljenje leda otvara mogućnost novih trgovačkih ruta.
Privlačnost najvećeg ostrva na svijetu je neosporna. Tokom proteklih milenijuma, Grenland je privlačio posjetioce — od Erika Crvenog, koji je osnovao prvo evropsko naselje prije više od hiljadu godina, do savezničkih snaga u Drugom svjetskom ratu, koje su stigle na njegove izolovane obale. Rastući spor oko Trampovih prijetnji aneksijom ogromne teritorije okupio je mnoge američke saveznike u Evropi protiv američkog predsjednika. Danska premijerka je čak upozorila da bi svaki pokušaj nasilnog zauzimanja Grenlanda — što Tramp nije isključio — značio kraj NATO saveza. Tenziје su visoke, a ulozi još veći. Ali šta je to u vezi s ovom zaleđenom, negostoljubivom zemljom na rubu Arktika što je čini tako poželjnom?
Detaljna mapiranja i istraživanja sprovođena tokom više od jednog vijeka otkrila su dokaze o značajnim mineralnim resursima na Grenlandu — uključujući rijetke minerale koji se koriste u tehnologijama zelene energije, kao i potencijalno značajne, ali još neprovjerene rezerve fosilnih goriva. Ipak, uprkos talasu globalnog interesovanja za grenlandsko bogatstvo, proces pronalaženja, vađenja i transporta minerala i fosilnih goriva složen je, multinacionalan i višedecenijski izazov.
Na većini karata Grenland izgleda ogroman, veličinom gotovo ravan Africi. Za ovo preuveličavanje kriva je popularna Merkatorova projekcija, koja rasteže i uvećava zemlje blizu polova. U stvarnosti, Grenland je veličine otprilike kao Demokratska Republika Kongo.
Osim mineralnih resursa, naučnici procjenjuju da Grenland ima ogromne rezerve nafte i prirodnog gasa. Od 1970-ih godina, naftne i gasne kompanije pokušavale su da pronađu drevne rezervoare uz obalu Grenlanda, ali ti pokušaji nijesu urodili plodom.
"/>Rusija i Kina bacile oko na ostrvo
„Istraživanje Grenlanda, posebno sjeveroistočnog dijela, bilo je vruća tema prije 120 ili 130 godina“, kaže Tomas Find Kokfelt, viši istraživač u Geološkom zavodu Danske i Grenlanda (GEUS). Otkriveni su razni minerali i počeli su da se otvaraju rudnici. Godine 1850. mineral kriolit, nazvan i „led koji se nikad ne topi“ zbog izuzetno visoke tačke topljenja, pronađen je na jugozapadu Grenlanda. Doseljenici su počeli da kopaju kriolit nakon što su saznali za njegovu upotrebu u proizvodnji sode bikarbone. Tokom Drugog svjetskog rata, rudnik Ivittuut snabdijevao je savezničke snage kriolitom, jer je bio važan u proizvodnji aluminijuma za avione.
Geološko mapiranje Grenlanda ozbiljno je počelo nakon Drugog svjetskog rata, ali je zapelo zbog geografskih teškoća. Geolozi su izračunali da bi im trebalo oko 200 godina da završe mapiranje postojećim tempom. Zbog toga su prešli na grublju rezoluciju i završili geološke karte Grenlanda početkom 2000-ih.
A sada dolazimo do minerala koji pokreću današnji svijet. Posebno su važni za prelazak na čistu energiju — stručnjaci procjenjuju da bi se potražnja za mineralnim i metalnim resursima mogla učetvorostručiti do 2040. godine, kako bi se zadovoljile potrebe energetskih tehnologija. Sve — od baterija za električna vozila do vjetroturbina i solarnih panela — zahtijeva kritične minerale.
Ekološki i politički otpor
Iako se Grenland u javnosti najčešće povezuje s ledom, klimatskim promjenama i geopolitičkim nadmetanjem velikih sila, ispod njegove površine krije se jedno od najznačajnijih, ali i najmanje iskorišćenih rudnih bogatstava na svijetu. Riječ je o resursima koji posljednjih godina dobijaju sve veći strateški značaj, posebno u kontekstu energetske tranzicije i smanjenja zavisnosti Zapada od Kine.
Najveću pažnju privlače nalazišta rijetkih zemnih elemenata, naročito u južnom dijelu Grenlanda, gdje se nalazi kompleks Kvanefjeld. Procjene govore o više od deset miliona tona oksida rijetkih elemenata, uključujući neodimijum, prazeodimijum i disprozijum — ključne metale za proizvodnju električnih vozila, vjetroturbina i napredne elektronike. Uz njih se u istim ležištima nalazi i značajna količina uranijuma, što dodatno povećava ekonomski, ali i politički značaj tog područja.
Grenland raspolaže i ogromnim zalihama gvozdene rude. Ležište Isua, smješteno u blizini glavnog grada Nuuka, procjenjuje se na više od milijardu tona rude relativno visokog kvaliteta. Na krajnjem sjeveru ostrva, u području Citronen Fjord, nalazi se jedno od većih neeksploatisanih nalazišta cinka i olova na svijetu, sa desetinama miliona tona rude, uz značajne količine srebra kao pratećeg metala.
Među strateškim sirovinama ističe se i grafit, posebno važan za proizvodnju baterija. Nalazišta u jugozapadnom dijelu Grenlanda karakteriše visok sadržaj ugljenika, što ih čini potencijalno konkurentnim na globalnom tržištu. Pored toga, na ostrvu su potvrđena i manja, ali vrijedna nalazišta zlata, dok su nikal, bakar, kobalt, kao i titanijum i vanadijum, još uglavnom u fazi geoloških istraživanja.
Uprkos ovom potencijalu, Grenland za sada nije postao velika rudarska sila. Ekstremni klimatski uslovi, nedostatak infrastrukture, visoki troškovi eksploatacije, kao i snažan ekološki i politički otpor — posebno kada je riječ o rudarstvu povezanom s uranijumom — znatno usporavaju razvoj sektora. Ipak, kako globalna potražnja za kritičnim mineralima raste, a arktički led se povlači, pritisak da se ova bogatstva stave u funkciju postaje sve jači, prenosi Poslovni dnevnik.
