Globalni talas bojkota, koji je počeo na Bliskom istoku i u Turskoj, proširio se na Evropu, Aziju i druge regione, ciljajući multinacionalne kompanije optužene da su stale na stranu Izraela tokom rata u Gazi.
Od lanaca kafića do giganata robe široke potrošnje, kompanije koje su nekada izgledale nedodirljivo sada se suočavaju s padom prodaje i ozbiljnim udarcima po reputaciju. Pristalice bojkota vide ovaj pokret kao građanski otpor i moralni protest protiv firmi koje smatraju saučesnicima izraelskih akcija protiv Palestinaca.
Prema izvještaju Nezavisne međunarodne istražne komisije UN-a, Izrael je prošlog mjeseca optužen za činjenje genocida u Gazi, gdje je u posljednje dvije godine ubijeno više od 67.000 Palestinaca — većinom žena i djece — i ranjeno skoro 170.000 ljudi. Izraelska opsada i blokada osnovnih potrepština izazvala je i glad, koja je odnijela živote više od 450 Palestinaca, među kojima je preko 150 djece.
Lanci restorana i prehrambeni giganti na udaru
Kompanije kao što su McDonald’s, Burger King, Starbucks, KFC i Pizza Hut našle su se među glavnim metama bojkota, zbog finansijskih donacija franšiza, javnih izjava ili percipiranog političkog slaganja s Izraelom.
Globalna prodaja McDonald’sa pala je 0,1% tokom 2024. na godišnjem nivou, a u prvom kvartalu 2025. smanjena je za 1% — prvi pad u četiri godine. Kompanija je saopštila da je rat u Gazi značajno uticao na poslovanje na pojedinim prekomorskim tržištima.
Domino’s Pizza Enterprises, australijski franšizer, prijavio je prvi godišnji gubitak u decenijama nakon zatvaranja brojnih restorana širom Azije zbog kampanja bojkota. Gubitak za fiskalnu godinu zaključno s junom 2025. iznosio je 3,7 miliona australijskih dolara (1,69 miliona eura), naspram profita od 96 miliona dolara (54 miliona eura) godinu ranije.
Starbucks, koji se više puta našao na meti optužbi za podršku Izraelu, bilježi pad prodaje u tri uzastopna kvartala. U trećem kvartalu 2025. prihod je smanjen za 2%, a kompanija je najavila zatvaranje desetina lokacija i otpuštanja stotina radnika. U Maleziji je prodaja pala čak 36% na godišnjem nivou.
Americana Group, operator američkih brendova poput KFC-a, Pizza Hut-a i Krispy Kreme-a širom Bliskog istoka, prijavila je pad neto profita od 38,8% u 2024. na 158,7 miliona dolara (135 miliona eura), uz pad prihoda od 9%.
Pića, maloprodaja i modni brendovi
Brendovi bezalkoholnih pića poput Coca-Cole i PepsiCo postali su simbolične mete bojkota. Globalna prodaja Coca-Cole pala je za 1% u drugom kvartalu 2025, uz pad od 5% u Turskoj i 3% u azijsko-pacifičkoj regiji. PepsiCo je zabilježio pad prihoda od 0,3% u prvoj polovini godine.
Unilever je prijavio pad prometa od 3,2% u drugom kvartalu 2025, dok je Nestle — koji ima kontrolni udio u izraelskoj firmi Osem — prijavio pad prodaje od 1,8% i pad neto dobiti od 10,3% u prvoj polovini godine.
Modni i sportski brendovi također su pogođeni. Puma je zabilježila pad prodaje od 2% u drugom kvartalu, posebno nakon globalne kampanje bojkota zbog sponzorisanja izraelskog fudbalskog saveza. Nike je prijavio pad prodaje od 12% na 11,1 milijardu dolara, uz drastičan pad neto dobiti od 86% u drugom kvartalu, prenosi Biznis.ba.
Zara je početkom 2025. otvorila svoju najveću prodavnicu u Izraelu, što je dodatno podstaklo pozive na bojkot. Prodaja Inditexa na tržištima Azije i ostatka svijeta pala je za 2%, a u Americi za 3,8%.
Investitori povlače kapital
Osim potrošača, i veliki investitori preispituju svoja ulaganja. Norges Bank Investment Management, koji upravlja norveškim državnim fondom od 2 biliona dolara, u avgustu je uklonio pet izraelskih banaka i američki Caterpillar iz svog portfelja zbog „neprihvatljivog rizika od saučesništva u kršenju ljudskih prava“.
Fond je prethodno prodao udio u 17 izraelskih kompanija ukupne vrijednosti 143,3 miliona dolara. Najveći holandski penzioni fond ABP također je prodao svoj udio u Caterpillaru, vrijedan 387 miliona eura, iz etičkih razloga povezanih s izraelskom vojskom.
