Dizajn proizvoda ima presudnu ulogu u odlukama potrošača o kupovini širom Evropske unije, pokazuju novi nalazi Zavoda Evropske unije za intelektualnu svojinu (EUIPO).
Kako dizajn postaje sve važniji činilac u odlukama potrošača, evropski kreatori i evropska preduzeća suočavaju se i sa sve većim rizicima od falsifikovanja.
Rezultati novog istraživanja sprovedenog na nivou EU pokazuju da 72% evropskih potrošača smatra dizajn proizvoda važnim prilikom donošenja odluke o kupovini. Oko trećine ispitanika, njih 31%, navodi da im je dizajn veoma važan ili izuzetno važan prilikom kupovine proizvoda. Nadalje, polovina potrošača u EU cijeni dobar dizajn, a gotovo tri četvrtine potrošača, njih 73%, spremno je da plati više za proizvod boljeg dizajna.
Dizajn je posebno važan mlađim potrošačima: 80% osoba uzrasta od 18 do 24 godine navodi da je dizajn važan činilac kada odlučuju o tome šta će kupiti. Mladi su takođe skloniji da plate višu cijenu za bolje dizajnirane proizvode i češće povezuju dizajn s pozitivnim emocijama.
Posmatrano po sektorima, podaci pokazuju da dizajn ima posebno snažan uticaj u industriji namještaja i mode. Čak 76% potrošača u EU smatra dizajn veoma važnim prilikom kupovine namještaja, a 66% prilikom kupovine odjeće i modnih dodataka.
Iako kvalitet i cijena i dalje ostaju najvažniji činioci prilikom kupovine, dizajn ima važnu ulogu u oblikovanju potrošačkih preferencija, posebno među mlađim generacijama.
Međutim, upravo zbog vrijednosti koju nosi, dizajn je posebno izložen falsifikovanju i neovlašćenom kopiranju, koji su i dalje rasprostranjeni u ključnim sektorima kao što su moda, namještaj, elektronika i druga potrošačka roba.
João Negrão, izvršni direktor EUIPO-a, izjavio je:
„Evropski dizajn jedna je od naših najvećih konkurentskih prednosti. Oblikuje proizvode kojima vjerujemo, koje cijenimo i u kojima svakodnevno uživamo, istovremeno pomažući preduzećima da se istaknu na globalnom tržištu. Istraživanja potvrđuju da potrošači, posebno mlađe generacije, prepoznaju vrijednost dobrog dizajna. Zaštita dizajna kreatorima pruža povjerenje u inovacije, a preduzećima daje prednost u tržišnoj utakmici, podstičući rast i konkurentnost na kojima se temelji evropska ekonomija.”
Falsifikovanje kao prijetnja evropskom dizajnu
Falsifikovani proizvodi koji oponašaju izgled originalnih proizvoda postali su široko rasprostranjeni, čemu su doprinijeli razvoj e-trgovine i uticaj društvenih mreža. Oko 13% Evropljana navodi da je namjerno kupilo falsifikovane proizvode, dok taj udio među mlađim potrošačima uzrasta od 15 do 24 godine raste na 26%.
Prema podacima EUIPO-a, modna industrija i industrija odjeće zbog falsifikovanja godišnje bilježe procijenjene gubitke od 12 milijardi eura. Falsifikovane torbice, nakit i satovi originalnim proizvođačima u EU svake godine uzrokuju oko 2,7 milijardi eura izgubljene prodaje. U Hrvatskoj falsifikovanje uzrokuje godišnje gubitke od 108 miliona eura u sektoru odjeće i 31 milion eura u sektorima ručnih torbi, nakita i satova.
Mala i srednja preduzeća posebno su ranjiva na ovu vrstu povrede prava jer se često oslanjaju na manji broj prepoznatljivih dizajna proizvoda, a istovremeno imaju ograničene kapacitete za nadzor i sprovođenje svojih prava na dizajn.
Osim ekonomskog uticaja, falsifikovani proizvodi mogu predstavljati ozbiljan rizik za zdravlje i bezbjednost potrošača, ali i za životnu sredinu, budući da često nijesu usklađeni sa bezbjednosnim i kvalitativnim standardima. Istraživanja takođe pokazuju da je trgovina falsifikovanom robom povezana s mrežama organizovanog kriminala, a u nekim slučajevima i s iskorišćavanjem radne snage.
Dizajn kao strateška poslovna imovina
Industrije vođene dizajnom predstavljaju značajan udio ekonomske aktivnosti i zaposlenosti u EU. Zapošljavaju oko 28 miliona ljudi, što čini približno 13% ukupnih radnih mjesta u EU, i ostvaruju više od 16% BDP-a Evropske unije.
Istraživanja EUIPO-a pokazuju da mala preduzeća koja registruju svoje dizajne ostvaruju gotovo 30% više prihoda po zaposlenom i isplaćuju gotovo 25% veće zarade od preduzeća bez registrovanih prava intelektualne svojine. Ipak, uprkos tim prednostima, samo oko 1% malih i srednjih preduzeća u EU ima registrovana prava na dizajn.
EUIPO aktivno promoviše zaštitu i sprovođenje prava u oblasti dizajna, posebno među malim i srednjim preduzećima. To uključuje programe finansijske podrške, kao što je Fond za MSP-ove, savjetodavne usluge, uključujući uslugu IP Scan, kao i alate za sprovođenje prava, poput Portala za sprovođenje prava intelektualne svojine. EUIPO blisko sarađuje s drugim organizacijama kao što su Europol i Frontex, kao i s organima za sprovođenje zakona država članica, u borbi protiv povreda prava intelektualne svojine širom EU, uključujući velike koordinisane akcije usmjerene na falsifikovane proizvode.
EUIPO takođe organizuje nagrade DesignEuropa Awards, takmičenje EU za dizajn kojim se odaje priznanje izuzetnim dizajnima i njihovim autorima, od poznatih predvodnika do inovatora koji tek stupaju na scenu, dok se istovremeno naglašava važnost zaštite dizajna. Nagrade, koje 2026. obilježavaju desetu godišnjicu, ističu i bogato evropsko dizajnersko nasljeđe i njegov značajan doprinos kulturi, kreativnosti i svakodnevnom životu.
Nedavnom zakonodavnom reformom kojom se modernizuje pravo EU o dizajnu pojednostavljeni su postupci i smanjeni troškovi, a zaštita dizajna postala je dostupnija, uključujući nove mogućnosti za predstavljanje inovativnih i animiranih dizajna.
Registracija dizajna EU preduzećima omogućava brzu i troškovno efikasnu zaštitu na cijelom tržištu EU putem jedne internet prijave podnijete EUIPO-u. Taksa za prijavu počinje od 350 eura. Registrovani dizajni EU sprovodivi su u svih 27 država članica EU i mogu se obnavljati svakih pet godina, najduže do 25 godina, prenosi Seebiz.eu.
