Umjesto da prelaze s jednog izazova na drugi, evropski lideri moraju jasno definisati prioritete. Ostvarivanje snažnijeg ekonomskog rasta je ključno, jer je snažna industrijska i tehnološka baza preduslov za samoodbranu i stratešku autonomiju u sve opasnijem svijetu.
Sudeći po onome što dolazi sa svih sastanaka Evropske unije — u Evropskom savjetu, kancelarijama Evropske komisije i drugdje — očigledno je da su kapaciteti bloka ograničeni. Jednostavno ima previše izazova i previše zadataka. Svijet je haotičan, a takva je i politička scena u Briselu.
Prvi izazov je, dakle, dogovor o prioritetima. To ne bi trebalo da bude teško, jer su neki očigledni. Nastavak suočavanja sa teritorijalnom agresijom Rusije predstavlja jasan strateški imperativ, pri čemu finansijska podrška Ukrajini pomaže da se utabaju putevi ka miru i novom talasu proširenja EU. Ovog mjeseca održani izbori u Mađarskoj, koji su nakon 16 godina smijenili premijera Viktora Orbána, uklonili su neprijatnu prepreku koja je sve više ugrožavala bezbjednost EU.
Ali postizanje snažnijeg ekonomskog rasta širom Evrope nije ništa manje hitno, s obzirom na to da je snažna industrijska i tehnološka baza preduslov za bezbjednost i stratešku autonomiju u sve opasnijem svijetu. Veliki izvještaji o konkurentnosti EU i nedostacima jedinstvenog tržišta, koje su pripremili bivši predsjednik Evropske centralne banke Mario Draghi i bivši italijanski premijer Enrico Letta, ukazali su na ključne izazove i identifikovali potrebna rješenja.
Ipak, osim što su po objavljivanju izazvali talas naslova u medijima, nalazi Draghija i Lette jedva da su se odrazili na političku agendu EU. Gotovo nijedan njihov prijedlog nije sproveden, a taj nedostatak konkretnih poteza vidljiv je i u makroekonomskim podacima. Očigledno je da se dešava previše drugih stvari da bi kreatori politika EU posvetili dovoljno pažnje izazovima konkurentnosti i produktivnosti.
Ali to teško može biti utješno objašnjenje. Evropski lideri moraju napustiti iluzije i shvatiti šta je u pitanju. U uslovima usporenog rasta, trajnih deficita i visokog nivoa javnog duga, ne postoji način da države članice EU povećaju izdvajanja za odbranu, a da pritom održe svoje socijalne sisteme u godinama koje dolaze. Situaciju dodatno pogoršava činjenica da se očekuje pad radno sposobnog stanovništva u Evropi za oko 12% u narednoj deceniji, što će dodatno opteretiti javne finansije i smanjiti raspoložive resurse.
Potrebe su velike, jer izdvajanja za odbranu u većini država članica EU i dalje iznose oko 2% BDP-a. Ipak, ako je posljednjih 15 mjeseci nešto pokazalo, to je da Evropa više ne može odlagati velika ulaganja u sopstvenu bezbjednost i svoju odbrambeno-industrijsku bazu. Prije samo nekoliko mjeseci, američki predsjednik Donald Trump zaprijetio je preuzimanjem Grenlanda, suverene teritorije Danske, članice NATO-a. A nedavno je Trumpovo nezadovoljstvo zbog odbijanja Evrope da se pridruži njegovom ratu protiv Irana dodatno dovelo u pitanje da li bi Sjedinjene Države uopšte branile Evropu.
Evropljani moraju suočiti se sa realnošću. Nastojimo da obezbijedimo fizičku bezbjednost, uspostavimo odvraćanje potencijalnih agresora (prije svega Rusije), dekarbonizujemo ekonomiju i održimo stabilnu podršku jednoj od najstarijih populacija na svijetu — sve to uz slab rast, visok dug i demografski pad. Samo kroz duboke reforme moguće je ostvariti ove ciljeve.
Na sreću, na sastanku Evropskog savjeta u martu, evropski lideri su se obavezali da će dovršiti jedinstveno tržište do kraja 2027. godine. Ako budu ozbiljni u sprovođenju reformi koje to zahtijeva, fiskalna i strateška pozicija Evrope mogla bi se značajno poboljšati.
Trgovina unutar jedinstvenog tržišta, u njegovom sadašnjem obliku, podržava gotovo 60 miliona radnih mjesta u Evropi i već je donijela ekonomske koristi jednake 8–9% BDP-a EU. Dovršavanjem jedinstvenog tržišta — odnosno stvaranjem jedinstvenog tržišta za digitalnu povezanost, energiju i investicioni kapital — EU bi mogla povećati BDP za dodatnih 1–2% u narednoj deceniji. Zapravo, to je jedna od nižih procjena. Prema Dragijevom izvještaju, „preostale trgovinske barijere u EU znače da Evropa ostavlja oko 10% potencijalnog BDP-a neiskorišćenim“.
Ali da bi to bilo moguće, EU mora postaviti rast i ekonomsku dinamiku kao glavni prioritet. Uostalom, uspjeh na tom polju jedini je način da se izbjegne neuspjeh na mnogim drugim.
Evropa nije osuđena na propast. Imamo talent, univerzitete i vladavinu prava koja je potrebna biznisu da bi napredovao. Naša zajednička valuta je snažna, a kvalitet života viši nego bilo gdje drugdje u svijetu. Ali umjesto da nas te prednosti uljuljkaju u samozadovoljstvo, moramo shvatiti da su sve one ugrožene. Moramo početi da se suočavamo sa svojim najvećim izazovom uz hitnost koju on zahtijeva.
(Project Syndicate)
