Članice NATO-a su u nedjelju postigle dogovor o izjavi za predstojeći samit, kojom se postavlja cilj od pet odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP) za godišnje troškove za odbranu i bezbjednost do 2035. godine, prevazišavši primjedbe Španije, saopštili su diplomate, prenosi agencija Reuters.
Izjava ima „zeleno svijetlo“ svih 32 članice NATO-a, navode diplomate, ali će postati zvanična tek kada je odobre lideri, uključujući i predsjednika SAD-a Donalda Trampa, na samitu koji će se održati u Hagu u srijedu.
Premijer Španije Pedro Sančez blokirao je raniju verziju dokumenta, rekavši da bi obaveza da se dostigne cilj od pet odsto bila nerazumna i imala suprotan efekat. Prema procjenama NATO-a, Španija je tokom 2024. godine izdvojila 1,24 odsto BDP-a za odbranu.
Diplomate su prevazišle Sančezove primjedbe prilagođavanjem formulacije u dijelu koji se odnosi na finansijsko obećanje, mijenjajući izraze iz „obavezujemo se“ u „saveznici se obavezuju“, kazali su sagovornici, prenosi Hina. Ta formulacija je Sančezu omogućila da tvrdi kako se obaveza neće odnositi na Španiju, prenose Financije.hr.
„U potpunosti poštujemo legitimnu odluku drugih zemalja da povećaju svoja ulaganja u odbranu, ali mi to nećemo učiniti“, rekao je Sančez u nedjeljnom obraćanju na španskoj televiziji.
Zvaničnici NATO-a tvrde da su značajna povećanja budžeta za odbranu neophodna kako bi se odgovorilo na sve veću prijetnju od strane Rusije i kako bi Evropa mogla da preuzme veću odgovornost za sopstvenu bezbjednost, dok Sjedinjene Američke Države preusmjeravaju svoj vojni fokus ka Kini.
Trenutni cilj izdvajanja za odbranu unutar Alijanse iznosi dva odsto BDP-a, ali Tramp insistira da bi taj nivo trebalo da se poveća na pet odsto, iako je u petak izjavio da se to ne bi odnosilo na Sjedinjene Države. NATO funkcioniše na principu konsenzusa, pa je neophodno da svih 32 članice odobre izjavu da bi ona bila usvojena.
Prema planu generalnog sekretara NATO-a Marka Rutea, zemlje bi dostigle pet odsto BDP-a tako što bi osnovni cilj izdvajanja za odbranu povećale sa dva na 3,5 odsto, a dodatnih 1,5 odsto bi se trošilo na srodne oblasti – kao što su prilagođavanje puteva i mostova za vojna vozila, kao i na sajber bezbjednost.
Rute je prvobitno predložio da članice dostignu novi cilj do 2032. godine, ali je u konačnom tekstu rok pomjeren na 2035, navode isti izvori. Predviđeno je da se cilj revidira 2029. godine.
