Socijalistička vlada u Španiji nametnula se kao predvodnik u Evropskoj uniji. Španija je trenutno najbrže rastuća ekonomija u EU, najglasnija članica protiv Izraela, odskočna daska za kineska ulaganja u EU i evropske investicije u Latinskoj Americi. Politički i ekonomski epicentar kontinenta se možda pomjerio na jug, a ovakav preokret niko nije predvidio, piše IntelliNews.
Priče u Evropskoj uniji tokom 2025. godine uvjeravale su nas u privredni oporavak Njemačke, ozdravljenje francuske privrede i konsolidaciju italijanske ekonomije. U 2026. godini nema ništa od toga. Najveća priča u Evropskoj uniji je – Španija.
Brojke je sada teško ignorisati. Prema preliminarnim procjenama Eurostata objavljenim 30. januara, BDP Španije porastao je za 2,8% u 2025. godini, u odnosu na prosjek eurozone od 1,5%. Samo u četvrtom kvartalu zabilježen je rast od 0,8%, više nego duplo u poređenju sa rastom od 0,3% u eurozoni i to je najjači rast među svim velikim ekonomijama Evropske unije.
ING je u svojoj prognozi za Španiju početkom 2026. godine primijetio da je španska ekonomija rasla 2,8 procentnih poena brže od eurozone od kraja 2019. godine. Goldman Sachs je u analizi iz jula 2025. godine ocijenio da u Španiji dolazi do velikih strukturnih promjena jer se ekonomija, umjesto prevelike zavisnosti od turizma, pomjera ka finansijama, nekretninama, IT i profesionalnim uslugama kao novom motoru rasta.
Prognoza Evropske komisije u septembru 2025. godine predvidjela je rast od 2,9% za 2025. i 2,3% za 2026. godinu. BBVA Research i CaixaBank Research, dvije vodeće španske banke, uglavnom se slažu sa ovakvim prognozama, kao i MMF.
Glasni neprijatelji u inostranstvu i tihi rezultati kod kuće
Malo ko u Evropskoj uniji je očekivao ovakav preokret. Španija je većinu vremena nakon finansijske krize 2008. godine tretirana kao slaba karika evropskog juga, zemlja koju je neophodno spasiti od sopstvenih banaka i kao posrnula država u kojoj je stopa nezaposlenosti mladih dostigla čak 50% 2013. godine.
Međutim, uslijedio je toliko oštar ekonomski zaokret, da će, prema procjenama Evropske komisije, javni dug Španije pasti ispod 100% BDP-a 2026. godine sa vrhunca od 120% tokom pandemije. Takođe, stopa nezaposlenosti od 9,9% u četvrtom kvartalu 2025. godine pala je ispod dvocifrenog broja prvi put od 2008. godine. Ništa od ovoga niko nije predvidio čak ni prije tri godine.
Politički motor koji stoji iza ekonomskog preokreta je Socijalistička radnička partija Španije (PSOE) Pedra Sančeza. Otkako je postao premijer Španije, Sančez je gomilao glasne neprijatelje u inostranstvu, dok je tiho isporučivao rezultate kod kuće.
Sančez se pozicionirao kao najotvoreniji evropski lider u kritikama izraelskog rukovodstva, zbog ponašanja Izraela tokom rata u Gazi. Španija je bila prva velika zapadnoevropska država koja je još u maju 2024. godine formalno priznala palestinsku državnost, zajedno sa Norveškom i Irskom. Bila je to prva evropska zemlja koja je izrazila spremnost da se pridruži Južnoj Africi u tužbi protiv Izraela pred Međunarodnim sudom pravde.
Španija je u oktobru 2025. godine usvojila devet mjera za „zaustavljanje genocida u Gazi“, uključujući stalni embargo na oružje, zabranu brodovima koji prevoze vojno gorivo za izraelske snage da pristaju u španske luke, uskraćivanje španskog vazdušnog prostora izraelskim vojnim letovima, embargo na robu iz naselja na Zapadnoj obali i zabranu ulaska pojedincima „direktno umiješanim u genocid, kršenje ljudskih prava i ratne zločine“.
„Rebrendiranje“ Španije na svjetskoj sceni
Ovakav politički stav ima svoju cijenu. Španska odbrambena i izvozna industrija dvostruke namjene izgubile su značajne ugovore u Izraelu, a odnosi Madrida sa Vašingtonom pod Trampovom administracijom su vidljivo zahladnjeli. Ali, politička ekonomija ovog poteza je ono što je važno. Zauzimajući moralno najčitljiviji stav u Evropi o Gazi, Sančez je pretvorio Španiju u prirodnog diplomatskog sagovornika za arapski svijet, Afričku uniju i, što je ključno, Latinsku Ameriku.
Dokument o strateškoj politici za period 2025-2028. godine, koji je objavilo Ministarstvo spoljnih poslova u Madridu, eksplicitno identifikuje Mediteran i Latinsku Ameriku kao dva stuba za globalno repozicioniranje Španije. Takvo opredjeljenje je dovelo i do značajnijeg otvaranja španske privrede za kineska ulaganja.
Španija je postala glavna evropska ulazna tačka za kineski industrijski kapital. CATL i Stellantis su u novembru 2025. godine započeli radove na ogromnoj fabrici za proizvodnju baterija namijenjenih električnim vozilima, u vrijednosti od 4,1 milijardu eura. Buduća fabrika LFP baterija nalaziće se u pogonima kompanije Stellantis u Saragosi i mogla bi da dostigne kapacitet do 50 GWh godišnje. Fabrika će zaposliti više od 4.000 radnika i obezbijedila je preko 298 miliona eura finansiranja iz programa EU „Next Generation EU“, a CATL je već doveo 2.000 kineskih radnika da nadgledaju izgradnju.
Jasan obrazac
U istom kompleksu, kompanija Leapmotor, koju podržava Stellantis, počeće proizvodnju električnih vozila na kineskoj platformi u drugoj polovini 2026. godine. Chery je već počeo da sklapa vozila u bivšoj fabrici Nissan u Slobodnoj trgovinskoj zoni Barselone u okviru svog zajedničkog preduzeća Ebro. SAIC-ov MG, najprodavaniji kineski brend u Španiji u 2025. godini, objavio je u aprilu 2026. da će izgraditi svoju prvu evropsku fabriku električnih vozila na španskom tlu.
Krajem aprila 2026. godine, luksuzni brend Hongqi grupe FAW je u poodmaklim pregovorima sa Stellantisom o proizvodnji vozila u istom pogonu u Saragosi. Vozila kineskih proizvođača činila su preko 11% prodaje španskih automobila u 2025. godini, što je skoro dvostruko više u odnosu na 6,6% iz 2024. godine.
Obrazac je jasan. Sančezova vlada pozicionirala je Španiju kao zemlju EU koja je najspremnija da primi kineske industrijske investicije. Dok su Berlin, Pariz i Rim oklijevali, plašeći se američkog i kineskog uticaja, Madrid se oslobodio monokulturne politike Evropske unije.
Rezultat je obnavljanje španske industrijske baze zahvaljujući kineskoj tehnologiji baterija i električnih vozila, uz podršku EU, čak i dok se tarife Unije na direktan kineski uvoz pooštravaju. Kakav god stav prema ovoj strategiji imali u Briselu, ona funkcioniše i jača špansku ekonomiju.
Mladi migranti umjesto stranih, a neproduktivnih penzionera
Otvaranje prema Latinskoj Americi je drugi politički i ekonomski front. Španija je najveći pojedinačni investitor u Latinskoj Americi, doprinoseći sa 9,4 milijarde eura agendi EU „Globalna kapija“ za region Južne Amerike, od čega je 5,3 milijarde eura već mobilisano. Analiza koju je sproveo Vilson centar pokazala je da bilateralno vođstvo Španije, utemeljeno u zajedničkom španskom jeziku i istorijskim vezama, daje ovoj zemlji komparativnu prednost na tržištu Južne Amerike kojoj nijedna druga evropska država ne može da parira. Takođe, Španija dobija mnogo mladih migranata koji govore istim jezikom, umjesto neproduktivnih penzionera iz sjeverne Evrope.
Mediteran je treći front. Sastanak Španije sa Marokom na visokom nivou krajem 2025. godine produbio je dobre odnose sa Rabatom i pozicionirao Španiju kao glavnog posrednika EU u južnom Mediteranu.
Iz svega ovoga slijedi pitanje da li Evropa ima novu funkcionalnu prijestonicu? Berlin je najveća ekonomija EU, ali raste po stopi od 0,4% i paralizovan je koalicionom aritmetikom. Pariz je zaokupljen domaćom politikom. Rim se vezao za Vašington u napadu kratkovidosti, a sada ne zna kako da se iz toga izvuče. London nastavlja da se udaljava od EU, nakon što je Britanija izgubila svoj uticaj zbog loših pregovora o Bregzitu.
Madrid, nasuprot tome, raste tri puta brže od eurozone, ima političku saglasnost za sprovođenje spoljnopolitičkih odluka koje se Brisel ne usuđuje da donese i u Sančezu ima lidera koji je spreman da zauzme diplomatsko tlo koje su druge evropske prijestonice napustile.
Činjenica da je u Španiji tokom cijele godine vrijeme mnogo sunčanije nego u Njemačkoj, možda više neće biti samo rezultat meteoroloških prilika.
Izvor: IntelliNews/Bif.rs
