Brz napredak ljudske vrste napravio je naša tijela i umove manje sposobnim da prate tempo svijeta koji smo stvorili, smatraju naučnici. Posljedice takvog „evolucionog nesklada“ mogu se vidjeti u brojnim primjerima i zdravstevih problema, od gojaznosti do anksioznosti.
Pokušajte da se sjetite posljednjeg dana za koji pamtite da nije bio prepun obaveza, ljudi koje treba vidjeti i mjesta na koja treba otići. Da li je to bilo juče? U posljednjih nedjelju dana? Ili seže izvan vašeg nedavnog sjećanja? Za mnoge od nas, život često podrazumijeva jedan užurbani dan za drugim.
U novom radu objavljenom u časopisu Behavioral Sciences, naučnici iz nekoliko institucija društvenih nauka u Singapuru analizirali su prethodne studije i teorije kako bi izložili jedan argument: Naš brzi napredak kao vrste ostavio je naša tijela i umove nesposobnim da održe korak.
Suština njihovog predloga je sljedeća: Ljudi su evoluirali tako da se uklope u male grupe poznatih ljudi i da reaguju na neposredne, prepoznatljive prijetnje.
Ljudski um nije evoluirao za svijet u kome živimo danas
Ono sa čim danas živimo jesu ogromne zajednice, stalna povezanost i mnoštvo preklapajućih pritisaka koji stvaraju pojačan osjećaj konkurencije i pritisaka. Istraživači tvrde da nismo stvoreni za toliko društvene interakcije i takmičenja, odnosno nadmetanja sa drugima.
Ovaj „evolucioni nesklad“ zatim dovodi do značajnih problema u fizičkom i mentalnom zdravlju, navodi se u novoj studiji, od gojaznosti do anksioznosti.
„Stres, usamljenost i anksioznost često se tretiraju kao lični problemi ili problemi životnog stila, ali oni takođe mogu odražavati nesklad između okruženja u kojima ljudi žive i uslova u kojima su naši umovi i tijela evoluirali da funkcionišu“, kaže psiholog Sara Čen sa Singapurskog univerziteta za tehnologiju i dizajn (SUTD).
„To znači da ne bi trebalo da razmišljamo samo o individualnoj otpornosti, već i o tome kako su gradovi i zajednice projektovani”, dodaje ona.
Istraživači smatraju da su naši instinktivni odgovori usavršavani stotinama hiljada godina evolucije, ali da više ne funkcionišu tako dobro u savremenom okruženju koje se razvilo tokom posljednjih nekoliko vjekova.
Na primjer, prije ere interneta bilo je lakše razumjeti svoj položaj unutar grupe. Danas se neprestano upoređujemo sa dugačkim spiskovima prijatelja, rođaka, poznatih ličnosti i stranaca.
„Konkurencija nije nova, ali savremeni život može da učini da djeluje neprekidno“, konstatuju istraživači.
„Ljudske potrebe“
„Konkurencija nije nova stvar za ljudsku vrstu, ali savremeni život može da učini da djeluje neprekidno“, kaže istraživački psiholog Hoze Jong sa Univerziteta Džejms Kuk u Singapuru.
„Evoluciona perspektiva može da pomogne da se objasni zašto ljudi tako snažno reaguju na poređenje i strah od zaostajanja, čak i kada ti signali dolaze od stranaca ili sa ekrana, a ne iz male društvene grupe”, objašnjava Jong.
Tu su i kumulativni efekti problema kao što su klimatske promjene, globalne pandemije, ekonomska nestabilnost i tehnološki poremećaji, poput napretka vještačke inteligencije, nešto što istraživači opisuju kao „polikrizu“.
„Ovi događaji, od velikih globalnih potresa do njihovih psihosocijalnih uticaja, sve više se prepoznaju kao međusobno povezani na način koji uzajamno pojačava njihovu pojavu“, pišu istraživači.
Na primjer, rastući troškovi života i produbljivanje ekonomske nejednakosti, pogoršani finansijskim krizama i događajima poput pandemije kovida 19, povećavaju finansijsku nesigurnost ljudi i njihovu nesigurnost u pogledu društvenog statusa, što zauzvrat podstiče postupke koji dovode do sagorijevanja, smanjene prosocijalnosti i dalje nesigurnosti, stvarajući povratne sprege koje pojačavaju društvenu konkurentnost i doprinose ekonomskoj stagnaciji ili kontrakciji, objašeno je u analizi objavljenog rada.
Gradovi mogu da pojačaju osjećaj stalne ugroženosti
Prethodne studije takođe su ukazivale na ove ideje, sugerišući da život u prenaseljenim urbanim sredinama može da učini da se naša tijela osjećaju kao da su stalno pod napadom, kao i da savremena kultura zapravo potiskuje faktore životne sredine kada je riječ o uticaju na našu vrstu kroz evoluciju.
Istraživači svoj koncept nazivaju „Hipoteza o socijalnom evolucionom neskladu i konkurenciji“ (SEMCH) i sugerišu da bi njeno bolje razumijevanje moglo da pomogne u suočavanju sa nekim psihološkim problemima našeg vremena.
Ovaj koncept ima posljedice i po način na koji se projektuju gradovi i urbana okruženja.
Prostori mogu biti projektovani tako da djeluju manje pretrpano i manje opterećujuće, a korišćenje prirodnih prostora i zelenijeg okruženja očigledan je početak. To se odnosi i na digitalne prostore.
Istraživači ne tvrde da bi trebalo da vratimo točak unazad kada je riječ o digitalnom napretku, već da digitalni prostori treba da budu projektovani tako da smanjuju osjećaj konkurencije, a ne da ga podstiču: „Potrebno je da osmišljavamo intervencije koje rade sa našom evoluiranom ljudskom prirodom“.
Sljedeći korak istraživača jeste da neke od ovih ideja provjere u dodatnim studijama: u testovima u stvarnom svijetu koji bi ispitali na koji način naše okruženje doprinosi našem blagostanju.
„Potrebno je da osmišljavamo intervencije koje rade sa našom evoluiranom ljudskom prirodom, a ne protiv nje“, zaključuje Jong.
(RTCG/RTS)
