Tek 17 od 65 startapa i timova obuhvaćenih istraživanjem „Startap Index Crne Gore 2026” navelo je da ima proizvod koji je spreman i dostupan svim kupcima. To znači da se u takozvanoj market-ready fazi nalazi 26 odsto ispitanika, dok je najveći dio crnogorskog startap ekosistema još u procesu dokazivanja koncepta, razvoja proizvoda ili testiranja sa prvim korisnicima.
Od 65 startapa i timova obuhvaćenih istraživanjem Naučno-tehnološkog parka, 17 je dostiglo fazu tržišne spremnosti. Ipak, šest kompanija iz te grupe još ne ostvaruje prihod, dok je privatni kapital privuklo svega 15 odsto ispitanika.
Ni proizvod spreman za tržište, međutim, ne garantuje komercijalni rezultat. Među 17 startapa u market-ready fazi, njih šest, odnosno 35 odsto, još nema prihod. U istraživanju se ocjenjuje da sama dostupnost proizvoda nije dovoljna bez odgovarajućih prodajnih kapaciteta i jasno definisane strategije izlaska na tržište.
Istraživanje je sprovedeno tokom aprila i maja 2026. godine putem onlajn upitnika sa 51 pitanjem. Prikupljeno je i analizirano 65 odgovora, za koje autori navode da obuhvataju približno polovinu procijenjenog aktivnog startap ekosistema u Crnoj Gori, koji prema njihovoj procjeni broji oko 130 startapa. Aktivnosti je koordinirao Naučno-tehnološki park Crne Gore u saradnji sa Game Changer Montenegro, uz podršku institucija i drugih aktera inovacionog ekosistema.
Više od polovine još bez prihoda
Ukupno 57 odsto ispitanih startapa, odnosno njih 37, ne ostvaruje prihod. Od preostalih 28 kompanija, najveći broj prijavio je godišnje prihode do 200.000 eura: 11 startapa ima prihod do 50.000, a 13 između 50.000 i 200.000 eura.
Dva ispitanika nalaze se u rasponu od 200.000 do 500.000 eura, jedan između 500.000 i milion eura, dok je jedan startap prijavio godišnji prihod veći od milion eura. Autori visok udio kompanija bez prihoda povezuju i sa mladošću ekosistema, jer je više od 70 odsto ispitanih startapa osnovano prije manje od tri godine.
Klijente koji plaćaju ima 29 startapa, odnosno 45 odsto uzorka. Četrnaest kompanija ima između jednog i pet klijenata, devet između šest i 20, dok šest startapa ima od 21 do 100 klijenata. U izvještaju se ova grupa prepoznaje kao segment sa dokazanom tržišnom trakcijom koji bi trebalo da bude u fokusu finansijskih instrumenata za kasnije faze razvoja.
Globalne ambicije velike, ali i dalje samo ambicije
Više od polovine ispitanika, njih 54 odsto, navodi da cilja globalno tržište, dok je 31 odsto usmjereno na Zapadni Balkan i susjedne zemlje. Ipak, prihod izvan Crne Gore ostvaruje 26 odsto startapa iz uzorka.
Među 20 startapa koji kao ciljano tržište navode Zapadni Balkan, samo tri imaju međunarodnu komercijalnu ostvarenost.
B2B, odnosno prodaja proizvoda i usluga drugim kompanijama, dominantan je poslovni model i koristi ga 46 odsto ispitanika. B2C model zastupljen je sa 18 odsto, B2B2C sa 12 odsto, tržišne platforme sa osam, a prodaja državi i javnom sektoru sa pet odsto.
Vještačku inteligenciju koristi 85 odsto ispitanika
Vještačka inteligencija i mašinsko učenje široko su zastupljeni među ispitanim kompanijama. Prema istraživanju, 85 odsto startapa koristi AI ili ML (engl. machine learning) u nekom obliku.
Kod 31 odsto vještačka inteligencija predstavlja suštinski dio proizvoda, 35 odsto je koristi kao pomoćnu funkciju u proizvodu, a 19 odsto interno, za poslovne i operativne procese. Preostalih 15 odsto navodi da ne koristi AI ili ML.
Autori izvještaja, ipak, upozoravaju da postoji značajna razlika između startapa koji razvijaju sopstvenu AI arhitekturu i onih koji koriste već postojeća API rješenja i servise. Kako navode, investitori vrednuju tu razliku, zbog čega bi programi podrške trebalo da pomognu osnivačima da preciznije objasne tehnološku vrijednost svojih proizvoda.
Sopstveni novac i grantovi ostaju glavni izvori finansiranja
Crnogorski startapi razvoj dominantno finansiraju novcem osnivača i grantovima. Sopstvena sredstva koristilo je 82 odsto ispitanih startapa, grantove 65 odsto, dok je privatnu investiciju poslovnog anđela ili fonda rizičnog kapitala privuklo 10 od 65 kompanija, odnosno 15 odsto uzorka.
Kombinacija sopstvenog novca i grantova najčešći je model finansiranja i koristi je 38 odsto ispitanika. Prema izvještaju, 85 odsto startapa koristilo je samo sopstvena sredstva, grantove ili kombinaciju ta dva izvora, bez strateškog kapitala poslovnih anđela ili VC fondova.
Osnivačima najviše nedostaju prodajne vještine
Razvoj startapa za većinu osnivača još nije jedino zanimanje. Prema nalazima istraživanja, 72 odsto osnivača kompaniju razvija uz drugi posao ili poslovne obaveze. U izvještaju se to povezuje sa nedostatkom stabilnih prihoda i finansijskih instrumenata koji bi osnivačima omogućili da se u potpunosti posvete kompaniji.
Kada je riječ o znanjima koja nedostaju timovima, 45 odsto ispitanika navodi prodaju i pregovaranje. Duboko tehničko znanje nedostaje 34 odsto timova, iskustvo u privlačenju investicija 31 odsto, sposobnost vođenja skalabilnog poslovanja 26 odsto, a upravljanje rastom tima 14 odsto ispitanika.
Nedostatak finansiranja najčešće je navedeni poslovni izazov i prepoznaje ga 48 odsto startapa. Pridobijanje prvih klijenata problem je za 37 odsto, skaliranje poslovanja za 34, razvoj proizvoda za 29, pronalaženje talenata za 23, a regulatorne i pravne prepreke za 22 odsto ispitanika.
Nalazi Startap Indexa prikazuju ekosistem sa izraženom tehnološkom orijentacijom i međunarodnim ambicijama, ali i sa jasnim jazom između razvoja proizvoda i njegove komercijalizacije. Prema zaključcima istraživanja, naredna faza razvoja zavisiće od toga koliko će startapi uspjeti da dođu do prvih kupaca, izgrade prihode, privuku privatni kapital i svoje proizvode potvrde na tržištima izvan Crne Gore.
Izvor: Bankar
