Međunarodni monetarni fond ocijenio je da je globalna ekonomija u cjelini do sada izdržala šok od rata bolje nego što se strahovalo. Posljedice u glavnim kanalima prenosa – cijenama roba, inflacionim očekivanjima i finansijskim uslovima – bile su relativno ograničene.

Međutim, prenošenje efekata je još u ranoj fazi, komercijalno i strateško pražnjenje zaliha pružilo je privremeno olakšanje zbog smanjenih energetskih tokova, dok pokazatelji usmjereni ka budućnosti, poput pritiska u lancima snabdijevanja i indeksa menadžera nabavke u proizvodnji, ukazuju na slabiji zamah u narednom periodu.

To je ocjena stručnjaka Međunarodnog monetarnog fonda u posljednjem izdanju Svjetskog ekonomskog pregleda (WEO) za jul 2026. godine, koji procjenjuju da ponovno otvaranje Hormuškog moreuza počinje sredinom jula, pri čemu bi se uslovi u velikoj mjeri vratili na predratno stanje do marta 2027. godine.

Ozbiljne nestašice trebalo bi da budu izbjegnute daljim povlačenjem zaliha, ali se pretpostavlja da će do nestašica doći u pojedinim ekonomijama u razvoju i tržištima u nastajanju koja nemaju dostupne zalihe i suočavaju se sa jakom konkurencijom bogatijih zemalja za dostupnu robu.

Projektuje se da će cijene energije ostati više nego što su bile prije rata. Prosječan indeks cijena nafte projektovan je na 89 dolara po barelu, što je devet odsto više nego što je pretpostavljeno u referentnoj prognozi iz aprila, a cijene prirodnog gasa, zasnovane na fjučersima na holandskom TTF-u, na 15 dolara, što je pet odsto više od referentne prognozirane cijene iz aprila.

To odgovara povećanju od 32 odsto za sirovu naftu i 22 odsto za prirodni gas u 2026. u odnosu na 2025. godinu.

Cijene đubriva porašće za 26 odsto. Zbog viših troškova energije i đubriva, kao i skupljeg transporta, očekuje se da će cijene hrane porasti za osam odsto.

Ipak, efekti nijesu bili – niti će biti – isti za sve regione i zemlje.

Kada je riječ o Evropi, odnosno eurozoni, projektuje se rast bruto domaćeg proizvoda (BDP) od 0,9 odsto u 2026. i 1,2 odsto u 2027. godini.

Prognoza za 2026. niža je za 0,2 procentna poena nego u aprilskom WEO-u, što odražava značajne negativne efekte iz prvog kvartala, uglavnom vođene Irskom. Takođe ukazuje na generalno slab zamah, pritisak viših cijena energije uprkos pojedinim mjerama fiskalnog ublažavanja, kao i na slabo povjerenje potrošača.

Ipak, pojedine zemlje iznenadile su MMF, pa je tako u Njemačkoj godišnji BDP u prvom kvartalu ove godine porastao za 1,4 odsto, vođen neto izvozom, što je dvostruko više od aprilske projekcije stručnjaka ove međunarodne finansijske institucije od 0,7 odsto.

Očekuje se da će monetarna politika pružati manju podršku, s obzirom na vidljive inflatorne pritiske u kombinaciji sa relativno blagim usporavanjem aktivnosti, pa se pretpostavlja da će referentna kamatna stopa u eurozoni ostati stabilna.

Podsjetimo, Evropska centralna banka već je reagovala u junu podizanjem depozitne kamatne stope na 2,25 odsto, a analitičari su procjenjivali da to neće biti posljednje povećanje. Međutim, posljednjih sedmica utihnuli su glasovi o izvjesnom povećanju u julu, u svjetlu najnovijih podataka koji pokazuju da je inflacija u junu oslabila na 2,8 odsto sa majskih 3,2 odsto.

MMF u izvještaju ocjenjuje da će fiskalna politika u evropskom monetarnom bloku biti uglavnom neutralna u 2026. godini, prije nego što kasnije dođe do pooštravanja. Preporuka MMF-a je da Evropska centralna banka ostane fokusirana na stabilnost cijena, dok je za fiskalnu politiku savjet da ide u pravcu postepenog ukidanja fiskalne podrške, koja se uglavnom odnosi na energiju, kako energetski šok bude slabio.

„Obnova fiskalnog prostora ostaje ključna s obzirom na povišen dug, više troškove zaduživanja i povećanu spoljnu neizvjesnost. Tokom srednjeg roka, napredovanje strukturnih reformi, uključujući energetsku tranziciju i rješavanje domaćih neravnoteža, biće od ključnog značaja za jačanje otpornosti i održavanje uravnoteženog rasta“, navodi se u dokumentu.

Statistika koju je MMF objavio pokazuje da je Evropa dominantno kroz fiskalnu podršku odgovorila na februarsku ratnu eskalaciju na Bliskom istoku.

Do 2. juna, kada je napravljen presjek u izvještaju, Evropa je čak dvije trećine podsticaja pružila upravo kroz fiskalnu potrošnju i poreze, dok se učešće podrške iz monetarne politike procjenjuje na deset odsto. Kontrola cijena učestvovala je sa oko sedam odsto, koliko su zbirno doprinijele i intervencije na deviznom tržištu i trgovinske mjere.

Iako Evropa nije jedina koja je pribjegla takvim mjerama, MMF savjetuje da fiskalna politika izbjegava široko zasnovane subvencije, smanjenje poreza i kontrolu cijena, koji su obično loše usmjereni, fiskalno skupi i politički teški za ukidanje. Ukoliko se podrška smatra neophodnom, ona treba da bude privremena, strogo usmjerena na ranjiva domaćinstva i ugrađena u kombinaciju makroekonomskih politika usklađenu sa stabilnošću cijena.

„Kredibilna srednjoročna konsolidacija treba da se zasniva na trajnim prihodnim mjerama, jačoj poreskoj administraciji, većoj efikasnosti potrošnje i preusmjeravanju ka prioritetima koji podstiču rast, kao što su infrastruktura, vještine i dobro usmjerena socijalna zaštita“, navodi MMF.

U visoko zaduženim ekonomijama prilagođavanje bi moglo zahtijevati i dublju racionalizaciju potrošnje, kao i aktivno upravljanje rizikom kamatnih stopa i refinansiranja.

MMF pretpostavlja da će se trenutne trgovinske politike zadržati tokom čitavog perioda prognoze, uključujući i mjere predstavljene kao privremene.

Kada je riječ o rastu potrošačkih cijena, očekivanja MMF-a idu u pravcu toga da će se bazna inflacija u eurozoni na ciljani nivo vratiti tek 2028. godine, dok će se to u Velikoj Britaniji dogoditi već do sredine naredne godine. Japan i SAD to mogu očekivati do kraja 2027.

Preporuka za lakše prevazilaženje negativnih ekonomskih efekata u Evropi leži u strukturnim reformama, za koje se ocjenjuje da mogu ublažiti makroekonomske kompromise povećanjem fleksibilnosti i kapaciteta.

„Prioriteti za rješavanje trenutnih izazova počinju mjerama za jačanje poslovne dinamike. Brže usvajanje obnovljivih i energetski efikasnih tehnologija radi poboljšanja energetske bezbjednosti može ograničiti ranjivost na buduće cjenovne šokove i podržati klimatske ciljeve. Prednosti vještačke inteligencije i digitalizacije mogu se efikasnije iskoristiti ukoliko budu podržane ulaganjem u vještine, energiju i digitalnu infrastrukturu, kao i kroz snažno upravljanje podacima i sajber-bezbjednošću“, navodi se u izvještaju.

Na makroekonomskom nivou savjetuje se dublja integracija jedinstvenog tržišta u Evropskoj uniji, što bi ojačalo globalno prilagođavanje.