Broj seoskih domaćinstava koja se bave ruralnim turizmom u Crnoj Gori značajno je povećan u prethodne tri godine, ali administrativne procedure, fiskalizacija i poreski tretman i dalje predstavljaju jedan od glavnih izazova za male pružaoce usluga.
To se navodi u Predlogu završnog izvještaja o realizaciji Programa razvoja ruralnog turizma Crne Gore za period od 2023. do 2025. godine, u kojem se ocjenjuje da je u toj oblasti ostvaren vidljiv napredak, ali da je za dalji razvoj neophodno dodatno pojednostaviti procedure i unaprijediti podršku seoskim domaćinstvima.
Prema podacima iz izvještaja, broj registrovanih seoskih domaćinstava povećan je sa 270 na 370, dok je broj domaćinstava koja evidentiraju promet putem fiskalnog servisa porastao sa 35 na 90.
U dokumentu se navodi da je pojednostavljivanje procedure za izdavanje rješenja o odobrenju za obavljanje ugostiteljske djelatnosti doprinijelo rastu broja seoskih domaćinstava. Samo u 2025. godini 53 nova seoska domaćinstva dobila su odobrenje za obavljanje ugostiteljske djelatnosti.
Ipak, praksa je pokazala da administrativne procedure i dalje predstavljaju značajno opterećenje za seoska domaćinstva, posebno u dijelu evidentiranja prometa putem fiskalnog servisa, odnosno fiskalizacije. U izvještaju se ukazuje da se veliki broj malih pružalaca usluga suočava sa komplikovanom dokumentacijom, neusklađenošću nadležnosti između institucija i sporim procedurama.
Kao izazovi su prepoznati i neinformisanost o mjerama podrške, uslovima za registraciju i obavezama poslovanja, sezonalnost i nestalan prihod, nedovoljna promocija i vidljivost, kao i pitanja infrastrukture i pristupačnosti.
Posebno se ukazuje na potrebu uvođenja adekvatnog modela oporezivanja poslovanja seoskih domaćinstava. U izvještaju se preporučuje da se razmotri mogućnost izmjena i dopuna Zakona o fiskalizaciji u prometu proizvoda i usluga, u kontekstu uvođenja paušalnog oporezivanja seoskih domaćinstava.
Ruralni turizam je tokom programskog perioda prepoznat kao važan segment razvoja lokalnih zajednica, naročito na sjeveru Crne Gore. U izvještaju se navodi da rezultati Programa ukazuju da je razvoj ruralnog turizma omogućio dodatne izvore prihoda za domaćinstva, povećao ekonomsku aktivnost u ruralnim područjima i doprinio očuvanju tradicionalnih vrijednosti, kulturnog nasljeđa i lokalne gastronomije.
Na osnovu statističkih podataka jednog broja lokalnih turističkih organizacija iz sjevernog i centralnog regiona, u seoskim domaćinstvima je tokom 2025. godine zabilježeno 14.266 dolazaka i 21.461 noćenje. Prema podacima iz izvještaja, više od 90 odsto gostiju bili su strani turisti.
Programom su podržani i mladi nosioci seoskih domaćinstava. U periodu realizacije Programa podršku su dobila 22 mlada nosioca, odnosno nositeljke gazdinstava. Kroz Program podsticajnih mjera u oblasti turizma za 2025. godinu, od ukupno 28 podržanih seoskih domaćinstava, sredstva su odobrena za pet gazdinstava mladih nosilaca ili nositeljki, kao i za tri domaćinstva u kojima su nositeljke gazdinstva žene.
U izvještaju se ocjenjuje da je interesovanje mladih za bavljenje ruralnim turizmom pozitivan signal, ali i da je neophodno osmisliti dodatne mjere koje bi ih zadržale na selu. Kao mogući modeli podrške navode se subvencije za mlade poljoprivrednike, povoljni krediti, kao i drugi konkretni podsticaji.
Značajan dio aktivnosti odnosio se i na unapređenje turističke ponude. Kroz programe podsticajnih mjera podržane su investicije u smještajne kapacitete, uređenje objekata, nabavku opreme i razvoj dodatnih sadržaja u ruralnom turizmu. U 2025. godini podržano je 28 seoskih domaćinstava, dok je kroz IPARD III Mjeru 7 ugovoreno 85 projekata.
U dokumentu se navodi da se očekuje da će te investicije doprinijeti otvaranju novih radnih mjesta, povećanju smještajnih kapaciteta i jačanju turističke ponude, posebno u sjevernom regionu.
Akcioni plan za 2025. godinu realizovan je 90 odsto. Od ukupno 12 planiranih aktivnosti, 11 je realizovano, dok jedna nije. Nerealizovana aktivnost odnosila se na podsticanje udruživanja pružalaca usluga u ruralnom turizmu.
Uprkos rastu broja domaćinstava i većoj vidljivosti ruralnog turizma, u izvještaju se konstatuje da nije osnovano nijedno novo udruženje u toj oblasti. Kao razlozi se navode nedovoljna zainteresovanost aktera za formalno udruživanje, ograničeni organizacioni kapaciteti i potreba za dodatnim podsticajima i institucionalnom podrškom.
Za sprovođenje Programa razvoja ruralnog turizma Crne Gore za period od 2023. do 2025. godine planirano je 449 hiljada eura, dok je realizovano 368,7 hiljada eura, odnosno oko 82,1 odsto ukupno planiranih sredstava.
U izvještaju se zaključuje da je Program ostvario zadovoljavajući nivo finansijske realizacije i doprinio razvoju ruralnog turizma, ali se naglašava da su za naredni period potrebni veća budžetska sredstva, bolja informisanost korisnika, jednostavnije procedure i snažnija podrška domaćinstvima koja žele da se bave ovim vidom turizma.
(Bankar)
