Udio prihoda koji odlazi najbogatijih 0,1% stanovništva značajno se razlikuje širom Evrope. U nekim zemljama prelazi 6%, dok evropski prosjek iznosi 4,5%. Stručnjaci kažu da su poreski sistemi i nejednakost zarada ključni faktori iza tih razlika.
Koje zemlje, dakle, daju najveći dio prihoda ovoj grupi, odnosno otprilike jednoj osobi na svakih 1.000 stanovnika? Podaci baze World Inequality Database pokazuju da se udio prihoda ultra-bogatih kreće od 1,6% u Holandiji do čak 10,2% u Gruziji među 35 zemalja, uključujući članice EU, zemlje kandidate, članice EFTA i Veliku Britaniju.
Podaci se odnose na 2024. godinu ili najnoviju dostupnu godinu nakon 2020, osim za Italiju, gdje su posljednji podaci iz 2015. godine. Prihod je prikazan prije oporezivanja i socijalnih davanja.
Među zemljama Evropske unije, Estonija ima najveći udio sa 8,3%, a slijede Bugarska (7,5%) i Poljska (7%). Dvije zemlje kandidati za članstvo u EU takođe prelaze 6%: Srbija (6,9%) i Turska (6,1%). Danska (5,8%) i Rumunija (5,1%) takođe su iznad granice od 5%.
Zašto postoje razlike?
Dr Pavel Bukovski sa Univerzitetskog koledža u Londonu kaže da ključnu ulogu imaju politike i institucije. „Zemlje se razlikuju po stepenu redistribucije, odnosno po tome koliko pokušavaju da utiču na prihode kroz poreze i socijalne politike“, rekao je za Euronews Business.
„Centralna i Istočna Evropa imaju prilično nizak nivo redistribucije. Na primjer, poreski sistem u Poljskoj je regresivan, što znači da bogati proporcionalno plaćaju manje od siromašnih.“
Dodao je i da su mnoge socijalne politike osmišljene tako da ne doprinose nužno smanjenju razlika u prihodima. Ako se izuzme Italija, četiri najveće evropske ekonomije imaju vrlo slične rezultate kada je riječ o prihodima ultra-bogatih: Španija (5%), Njemačka (4,9%), Velika Britanija (4,9%) i Francuska (4,9%).
Irska (4,8%) je odmah iza njih i nešto iznad evropskog prosjeka od 4,5%.
Na drugom kraju liste nalazi se nekoliko zemalja sa veoma niskim udjelom prihoda ultra-bogatih. Holandija je najniže rangirana sa 1,6%, a slijede Kipar (2,2%), Crna Gora (2,3%), Slovenija (2,3%), Belgija (2,3%), Albanija (2,4%) i Letonija (2,4%).
Posljednji podatak za Italiju u ovoj bazi iznosi 2,0%, ali potiče iz 2015. godine i možda nije direktno uporediv. Studija koju su objavili Gucardi i Moreli procjenjuje da je taj udio 2021. iznosio 3,3%. Udio prihoda najbogatijih 0,1% kreće se između 3,5% i 4,5% u Grčkoj (4,5%), Švajcarskoj (4,3%), Češkoj (4,2%), Švedskoj (3,7%), Finskoj (3,5%) i Norveškoj (3,5%).
Dr Salvatore Moreli sa Univerziteta Roma Tre istakao je da veći udio prihoda ultra-bogatih u nekim zemljama može djelimično odražavati stvarno veću koncentraciju plata, poslovnih prihoda i vlasništva nad kapitalom, posebno nakon ekonomskih tranzicija devedesetih godina, piše Euronews.
Međutim, razlike mogu biti povezane i sa penzionim sistemima, pravilima poreskog prijavljivanja, neformalnom ekonomijom i načinom na koji se kapitalni prihodi evidentiraju u administrativnim podacima.
Manje razlike u platama i jači sindikati
„Istraživanja pokazuju da zemlje sa manjim razlikama u platama, jačim kolektivnim pregovaranjem, nižom nezaposlenošću i razvijenijim sistemima socijalnog osiguranja uspješnije smanjuju jaz između najbogatijih i ostatka stanovništva“, rekao je Moreli za Euronews Business.
„To može objasniti zašto skandinavske i pojedine zapadnoevropske zemlje često imaju manji udio prihoda ultra-bogatih od mnogih posttranzicionih ekonomija.“
Da li udio prihoda najbogatijih raste?
U Evropi je najbogatijih 0,1% stanovništva 1940. godine uzimalo 6,43% ukupnog prihoda. Taj procenat je postepeno opadao i početkom osamdesetih pao na oko 2,7%.
Nakon toga je ponovo rastao, približivši se 5% 2007. godine, prije nego što ga je finansijska kriza ponovo smanjila. Od oko 2010. godine ostao je relativno stabilan i 2024. iznosi 4,54%.
