Uz gromoglasan aplauz, predsjednici Xi Jinping i Vladimir Putin potpisali su u srijedu Zajedničku izjavu o produbljivanju sveobuhvatnog strateškog partnerstva Rusije i Kine, na dvodnevnom samitu u Pekingu, koji je na Zapadu ali i u Rusiji uglavnom sagledan kao još jedan korak u stvaranju novog oblika globalizacije nezavisnog od Sjedinjenih Američkih Država.

Među više od 20 bilateralnih sporazuma koji produbljuju saradnju u oblastima nuklearne energije, industrije, trgovine, transporta, građevinarstva, obrazovanja, kinematografije i drugih oblasti, predstavnici dvije države su potpisali i zajedničku deklaraciju o razvoju multipolarnog svijeta i novog tipa međunarodnih odnosa.

Iako nije sklopljen sporazum o izgradnji novog mega-gasovoda od Rusije do Kine, samit u Pekingu je odao utisak da je strateška koordinacija Pekinga i Moskve nikad veća u skoro svim oblastima te da dvojica lidera rade, kako ukazuju ruski komentatori, na stvaranju novog svijeta, dio po dio, kroz novu međunarodnu platnu infrastrukturu, nove mehanizme za regulisanje trgovine i novi oblik globalizacije, a “neometani prijetnjama (Donalda Trumpa) sa društvene mreže Truth Social”.

Kako je u ruskom listu “Komersant” ocijenio direktor ruskog Instituta za Kinu i modernu Aziju Kiril Babajev, to je “upravo onakav svijet kakav je danas potreban zemljama globalne većine” i Xi i Putin ga oblikuju “kroz strategiju Evroazijskog partnerstva, BRIKS ili ŠOS (Šangajsku organizaciju za saradnju)”.

Prijateljstvo puno interesa

Dočekujući Putina u Velikoj sali naroda u Pekingu povodom 25. godišnjice Sporazuma o dobrosusjedstvu i prijateljskoj saradnji Kine i Rusije, Xi je pohvalio “nepokolebljive” veze dvije zemlje.

“Kao stalne članice Savjeta bezbjednosti UN i važne velike zemlje svijeta, Kina i Rusija treba da zauzmu stratešku i dugoročnu perspektivu, da pokreću razvoj i revitalizaciju naših zemalja kroz sveobuhvatnu stratešku koordinaciju još višeg kvaliteta i da rade na tome da globalni sistem upravljanja bude pravedniji i razumniji”, rekao je predsjednik Kine, koja je postala ključni trgovinski partner Rusije i glavni kupac ruskog gasa i nafte, naročito nakon što su zapadne zemlje uvele sankcije Moskvi zbog sveobuhvatne invazije na Ukrajinu.

Od 2022. godine, trgovina između dvije zemlje porasla je za više od 50 odsto i premašila 200 milijardi dolara godišnje, ali je godinama ograničena željezničkim uskim grlima, naročito kako su se obimi trgovine povećavali. Na jučerašnjoj ceremoniji potpisan je sporazum o zajedničkoj izgradnji nove željezničke veze za koju se očekuje da će do 2030. godine povećati godišnji kapacitet transporta robe za 11 miliona tona.

I dok pojedini njemački komentatori smatraju da Xija i Putina više vezuju zajednički interesi nego zajednička ideologija, ukrajinski politikolog Vadim Denisenko smatra da Peking od Moskve očekuje više od same energije i lojalnosti te da će svakako zahtijevati ustupke, posebno u pogledu toga da li će Rusija staviti teritoriju na raspolaganje za infrastrukturu duž Sjevernog morskog puta.

“Činjenica je da je Kina već pokrenula svoje polarne trgovačke konvoje i gradi brodove posebno za ovu rutu (ne ledolomce na nuklearni pogon, već teretne brodove). Međutim, ovi konvoji plove bez zaustavljanja i ne svraćaju ni u jednu luku – prvenstveno zbog nedostatka odgovarajućih baza i logističke infrastrukture”, ističe Denisenko.

U svakom slučaju, brojni analitičari ističu da se ove godine cijeli svijet vrti oko novog kineskog “Srednjeg kraljevstva” te da su i Trump i Putin prilikom posjete Pekingu „izgledali kao da mole za nešto“.

“Za sada, čini se da kineski neoimperijalizam, zasnovan na strpljenju koje djeluje staromodnim u doba društvenih medija, ostavlja najbolji utisak. Nikada ranije nije napisano toliko članaka o tome kako Kina djeluje ozbiljno i kredibilno, posebno u kontekstu Trumpove nepredvidive politike”, smatra Jaroslaw Kuisz, komentator poljskog portala “Interia”.

Bez dogovora o gasovodu

Iako se činilo da će rat u Iranu i energetska kriza koju stvara blokada Ormuskog moreuza podstaći dva lidera da hitno naprave konkretan plan o novom velikom gasovodu “Snaga Sibira 2” koji bi prenosio gas sa ruskog arktičkog poluostrva Yamal preko Mongolije do sjeveroistočne Kine, taj dogovor ovog puta nije postignut.

“Pokretačka snaga ekonomske saradnje je rusko-kineska interakcija u energetskom sektoru. Usred krize na Bliskom istoku, Rusija nastavlja da održava svoju ulogu pouzdanog dobavljača resursa, a Kina kao odgovornog potrošača tih resursa”, rekao je Putin nakon sastanka sa Xijem, ističući da je Rusija jedan od najvećih izvoznika nafte, uglja, prirodnog gasa, uključujući tečni prirodni gas, u Kinu.

Ali, dvojica lidera nisu saopštili ništa što se tiče planova o novom gasovodu dugom oko 4.000 kilometara, koji ima potencijal da preoblikuje globalne tokove gasa tokom naredne decenije jer bi godišnje mogao da dopremi u Kinu 50 milijardi kubnih metara gasa. To je skoro isti kapacitet kao i sada neaktivnog gasovoda “Sjeverni tok 1” koji Baltičkim morem ide od Rusije do Njemačke, to jest jednako je oko trećini ruskog izvoza u Evropu prije rata u Ukrajini.

Postojeći gasovod “Snaga Sibira 1” godišnje isporučuje oko 38 milijardi kubnih metara ruskog gasa Kini, a Rusi očekuju da još jedan cevovod “Dalekoistočna ruta” počne sa radom 2027. godine i da ova dva gasovoda zajedno do Kine dopremaju godišnje ukupno 56 milijardi kubika ruskog gasa.

Moskva i Peking su potpisali pravno obavezujući memorandum o unapređenju izgradnje novog gasovoda u septembru 2025. godine, ali cijene, uslovi finansiranja i vremenski okvir isporuke ostali su neriješeni. Za Rusiju je “Snaga Sibira 2” prilika da nadoknadi dio izgubljene prodaje gasa iz cevovoda ka Evropi, a za Kinu da ima alternativu isporukama tečnog prirodnog gasa koji joj u velikoj mjeri dolazi sa Bliskog istoka.

Iako su dva lidera ponovo potvrdila svoju posvećenost produbljivanju ekonomskih i strateških veza, samit je završen bez konačnog sporazuma o izgradnji gasovoda. Peking navodno želi da ovim gasovodom dobija gas po cijeni koja odgovara ruskoj cijeni za domaće tržište što je oko 120-130 dolara za hiljadu kubika, dok Moskva traži da ta cijena bude tržišna i bliže cijeni gasa koja dolazi gasovodom “Snaga Sibira 1”, za koju analitičari procjenjuju da je sada više nego dvostruka u odnosu na onu koju plaćaju ruski potrošači.

Osim toga ruski “Gazprom” predlaže sporazum o snabdijevanju na 30 godina i da Kina pristane na kupovinu fiksnih količina kako bi garantovala dugoročne prihode. Peking, pak, traži veću fleksibilnost u slučaju da domaća potražnja za gasom oslabi ili se pojave jeftinije alternative.

Putin juče nije pomenuo gasovod, ali je portparol Kremlja Dmitrij Peskov kasnije rekao da su Rusija i Kina “postigle dogovor o glavnim parametrima projekta”, ali da “neke nijanse ostaju da se razjasne”.

Rusko-kinesko partnerstvo zasniva se, kako ocjenjuje kolumnista francuskog javnog radija “France Inter” Pierre Haski, na snabdijevanju energijom, dodajući da samo treba pogledati delegaciju koja je pratila Putina u Kinu, jer su svi energetski oligarsi putovali sa njim.

“Ovo jačanje njihovog energetskog partnerstva znači da je veoma malo vjerovatno da će se dvije zemlje razići u doglednoj budućnosti”, ističe Haski.

Tajna obuka ruskih vojnika

A da kinesko-rusko savezništvo prevazilazi samo ekonomske interese ukazuju i izvještaji evropskih medija da je Kina prošle godine tajno obučavala nekoliko stotina ruskih vojnika, uglavnom za upravljanje vojnih dronova u ratu u Ukrajini.

Pozivajući se na evropske obavještajne službe, mediji među kojima je i njemački dnevni list “Welt” tvrde da je, u skladu sa tajnim sporazumom iz jula 2025. između visokih ruskih i kineskih oficira, Narodnooslobodilačka vojska Kine tajno sprovodila programe obuke za nekoliko stotina ruskih vojnika različitih činova i generacija na ukupno šest vojnih lokacija širom Kine. Ruske trupe su proučavale operacije dronova, kombinovanu borbu, protivvazdušnu odbranu i eksplozive.

Nakon završetka ove operativno-taktičke obuke, desetine ruskih vojnika su bile uključene u borbene operacije u Ukrajini počev od početka 2026. godine, pri čemu neki od njih i na rukovodećim pozicijama. Među učesnicima obučenim u Kini bili su i članovi “Rubikona”, elitne ruske jedinice za dronove čije prisustvo često ima presudan uticaj na tok događaja u regionima fronta Ukrajine.

“Ova zajednička obuka signalizira jedinstveni front protiv Zapada, iako Kina javno ističe svoju neutralnost”, kaže vojni i spoljnopolitički stručnjak Nico Lange, dodajući da ovu vrstu saradnje jača rusko-kineski lanci snabdijevanja, naročito u proizvodnji dronova, što je od centralnog značaja za ruske ratne napore. “Od Rusije, Kina zauzvrat dobija nešto što nijedan drugi partner ne može da ponudi: neposredno borbeno iskustvo protiv zapadnih sistema naoružanja”.

Prema saznanjima evropskih obavještajnih službi, glavni fokus obuke ruske vojske u Kini krajem 2025. godine bio je raspoređivanje bespilotnih sistema, elektronskih protivmera protiv dronova i modernih borbenih simulacija.

Budući da je Kina globalna supersila sa dronovima i posjeduje širok spektar izviđačkih, kamikaza i dronova dugog dometa, kao i moderne sisteme za elektronsku i kinetičku odbranu od dronova, ruski vojnici su obučavani, kako na virtuelnim simulatorima gdje se borbeni scenariji vježbaju na ekranima slično kao u video igrama, tako i kroz praktične vježbe na stazama sa preprekama za dronove postavljenim unutar skladišta.

Međutim, saradnja ide i suprotnom smjeru. Prema informacijama evropskih obavještajaca, približno 600 kineskih vojnika je prošle godine u strogoj tajnosti prošlo obuku na vojnim lokacijama širom Rusije, pri čemu je obuka prvenstveno bila usmjerena na oklopne jedinice, artiljeriju, borbeno inženjerstvo i protivvazdušnu odbranu.

Kina je, navode izvori, posebno zainteresovana za softver, senzorsku tehnologiju i elektronske komponente koje se koristi u zapadnoj vojnoj opremi trenutno raspoređenoj u Ukrajini, kao što su američki višecevni raketni lanser HIMARS, sistemi protivvazdušne odbrane Patriot, njemačka borbena vozila pješaštva Marder i američki glavni borbeni tenkovi Abrams.

Prema ocjeni austrijskog pukovnika i vojnog analitičara Markusa Reisnera, ovo je dio dugoročne kineske strategije da time što kineske kompanije isporučuju robu dvostruke namjene – kao što su čipovi, motori i baterije – Rusiji i Iranu što im prvenstveno služi da “održava ratove i drži američkog protivnika zauzetim”.

“U zamjenu za ovu ključnu i pouzdanu tehnološku podršku, Kina dobija najvredniju robu od Irana i Rusije: precizne izvještaje o raspoređivanju i operativnim efektima zapadnih sistema naoružanja – i, iznova i iznova, same ostatke tih sistema. To su grumeni zlata za kineske inženjere”, istakao je Reisner, dodajući da kroz proučavanje iskustava ruske odbrambene industrije Kina uči gdje da izbjegne greške, brzo identifikuje sopstvene ključne proizvodne prioritete i pritom pažljivo analizira efikasnost krstarećih raketa dugog dometa, balističkih raketa i masovno proizvedenih jeftinih dronova.

Sve ovo pokazuje dublje kinesko učešće u ratu u Ukrajini nego što se ranije mislilo, što dovodi u pitanje pažljivo izgrađenu sliku Kine kao neutralne velike sile. Štaviše, sve to dokazuje koliko je jak zagrljaj kineskog zmaja i ruskog medvjeda.

Izvor: Bloomberg Adria