Evropska unija ulazi u pregovore o novom Višegodišnjem finansijskom okviru (VFO) za period 2028–2034, dokumentu koji određuje kako će se raspoređivati sredstva EU tokom narednih sedam godina.
Evropska komisija predložila je budžet vrijedan 1,8 biliona eura, dok Evropski parlament smatra da je za realizaciju svih planiranih politika potrebno gotovo 1,96 biliona eura.
Razlika od oko 175 milijardi eura pokazuje koliko su interesi država članica i evropskih institucija podijeljeni, posebno u trenutku kada Unija istovremeno pokušava da odgovori na bezbjednosne prijetnje, ekonomske izazove i zelenu tranziciju.
Najveći dobitnik novog budžetskog prijedloga je sektor odbrane.
Za odbranu, bezbjednost i svemirske programe predviđena je 131 milijarda eura, što je gotovo pet puta više nego u sadašnjem finansijskom okviru.
Posebno će biti povećana ulaganja u vojnu mobilnost, odnosno infrastrukturu i logistiku potrebnu za brzo premještanje vojske i opreme unutar Evrope. Finansiranje tog segmenta trebalo bi da poraste deset puta.
Takav zaokret posljedica je promijenjene geopolitičke situacije nakon ruske invazije na Ukrajinu, ali i rastuće zabrinutosti evropskih država zbog dugoročne pouzdanosti bezbjednosnih garancija Sjedinjenih Američkih Država.
Manje novca za poljoprivredu i siromašnije regione
Sa druge strane, tradicionalne politike EU mogle bi se suočiti sa smanjenjem sredstava.
Poljoprivrednici bi mogli izgubiti dio podrške iz zajedničke poljoprivredne politike, dok bi siromašnije evropske regije imale manje novca za razvojne projekte.
Prema novoj formuli raspodjele sredstava, pojedine države članice, uključujući Češku, Sloveniju i Portugal, dobile bi manje novca nego u sadašnjem finansijskom periodu.
To bi moglo dodatno otežati pregovore, jer zemlje koje očekuju gubitke traže pravedniju raspodjelu i veće garancije da neće biti zapostavljene u korist novih prioriteta poput odbrane i bezbjednosti.
Podjele među članicama EU
Takozvane „štedljive države“ — Njemačka, Holandija, Švedska i Austrija — zalažu se za manji budžet bez novog zajedničkog zaduživanja.
Istovremeno, Evropski parlament traži povećanje finansiranja za klimatske politike, koheziju i programe namijenjene građanima.
Parlament bi o pregovaračkom mandatu trebalo da glasa 18. maja 2026. godine.
Iako postoji mogućnost da konačni dogovor bude postignut prije 2027, to je i dalje daleko od izvjesnog.
Predstojeći pregovori zato bi mogli postati jedan od najzahtjevnijih političkih procesa u Evropskoj uniji posljednjih godina, jer će države članice i evropske institucije morati da pronađu balans između bezbjednosti, ekonomskog razvoja i socijalne kohezije.
(Izvor: Financije.hr)
