Protekla godina obilježila je period ubrzane fragmentacije globalnog poretka, sa naglim geopolitičkim i ekonomskim promjenama koje utiču na međunarodnu trgovinu, investicione tokove i energetske lance.
Sastanci najvećih svjetskih lidera, trgovinske napetosti, recesije u ključnim evropskim ekonomijama i rast socijalnih pritisaka kreirali su složenu matricu rizika i prilika, čije implikacije i dalje oblikuju dugoročne investicione i strateške odluke.
Sastanak Putina i Trampa na Aljasci
Sastanak ruskog predsjednika Vladimira Putina i predsjednika SAD Donalda Trampa 15. avgusta predstavljao je centralnu tačku u obnovljenoj bilateralnoj diplomatiji između SAD i Rusije. Diskusije o strateškoj stabilnosti i nuklearnom odvraćanju smanjile su neposredni rizik od eskalacije u Evropi i Aziji, iako bez formalnih sporazuma. Analitičari procjenjuju da je ovakav direktan dijalog ključan za smanjenje geopolitičkog rizika na globalnim tržištima kapitala, posebno u sektoru energije i oružja.
Produbljivanje trgovinskog sukoba SAD–Kina
Trampova administracija proširila je carine na kineske proizvode u tehnološkom i industrijskom sektoru, a Kina je odgovorila kontramjerama. Ovi potezi ubrzali su relokaciju proizvodnih lanaca prema jugoistočnoj Aziji i Latinskoj Americi. Posljedice se ogledaju u višim cijenama inputa, povećanoj volatilnosti deviznog tržišta i sporijem rastu globalne proizvodnje. Investitori su preusmjeravali portfelje ka sigurnijim klasama imovine, uključujući zlato i američke državne obveznice.
Recesija u Evropi i pad industrijske proizvodnje
Evropa je formalno ušla u recesiju, sa posebnim fokusom na njemačku industriju koja bilježi pad proizvodnje i restrukturiranje i zatvaranje velikih fabrika, uključujući Volkswagen. Visoki troškovi energije, slaba tražnja i regulatorni pritisci dodatno otežavaju oporavak. Fiskalni i monetarni kapaciteti zemalja članica ograničeni su, što investicione analize ocjenjuju kao faktor potencijalnog produbljenja socijalnih i ekonomskih nejednakosti. Evropska centralna banka održavala je restriktivnu monetarnu politiku, smanjila kamatne stope dva puta kako bi ublažila recesione pritiske i nagovijestila da će u 2026. ponovo povisiti kamate u slučaju nastavka inflatornih pritisaka i ekonomskog oporavka eurozone.
Konfrontacija i primirje na Bliskom istoku
Direktna eskalacija sukoba između Izraela i Irana, uključujući američko bombardovanje iranskih ciljeva i iranski napad na američku bazu u Kataru, povećala je geopolitičku premiju i volatilnost na tržištima energenata. Primirje u Gazi krajem godine stabilizovalo je region kratkoročno, ali strateški rizik i dalje ostaje visok, što utiče na globalne investicione tokove i bezbjednosnu politiku kompanija u energetskom sektoru.
Drugi mandat Donalda Trampa
Tramp je učvrstio svoj uticaj na svjetsku političku i ekonomsku scenu, kombinujući agresivni ekonomski nacionalizam sa direktnim geopolitičkim pritiscima. Proširio je carine i protekcionističke mjere, pritiskajući Fed na snižavanje kamatnih stopa, pojačavajući pritisak na Venecuelu kroz blokadu i zapljenu nafte, aktuelizujući aspiracije prema Grenlandu i zahtijevajući od NATO saveznika povećanje vojne potrošnje na pet odsto BDP-a. Njegove odluke dodatno su testirale stabilnost međunarodnih savezništava i izazvale preispitivanje postojećih globalnih trgovinskih i bezbjednosnih mehanizama. Prošla godina obilježena je Trampovim pristupom zasnovanim na politici sile i redefiniciji prioriteta američke spoljne i ekonomske strategije.
Rekordne cijene zlata i plemenitih metala
Cijena zlata dostigla je istorijski visoke nivoe, premašivši krajem godine 4.500 dolara po unci (31,1 gram), podstaknuta inflatornim očekivanjima, geopolitičkim rizicima i smanjenim povjerenjem u finansijske institucije. Srebro, platina i paladijum takođe bilježe značajan rast. Centralne banke i institucionalni investitori povećali su akumulaciju, čime se zlato potvrđuje kao ključna „sigurna luka“ u portfeljima u okruženju visoke neizvjesnosti.
Ekspanzija sektora vještačke inteligencije
Sektor vještačke inteligencije bilježi eksponencijalni rast investicija i kapitalizacije. Povećana komercijalizacija naprednih modela utiče na industrijsku produktivnost i privlači značajan rizični kapital. Dugoročno, tehnologije vještačke inteligencije predstavljaju stratešku prednost, ali kratkoročno povećavaju tržišnu volatilnost i spekulativni rizik.
EU odustaje od ambiciozne zelene politike
Zbog rastućih cijena energije i recesije, EU je praktično odložila implementaciju Zelenog sporazuma. Fokus se preusmjerava na kratkoročne energetske i industrijske prioritete, što može oslabiti konkurentnost Unije u sektorima obnovljivih izvora i visokih tehnologija.
Globalni protesti generacije Z
Masovni protesti mladih širom svijeta, uključujući Srbiju, ukazuju na dugotrajni društveni pritisak na vlade i kompanije. Fokus je na klimatskoj politici, nejednakosti, borbi protiv korupcije i reformi obrazovanja, što postaje faktor rizika za političku stabilnost i regulatorni okvir u ključnim ekonomijama.
Neuspjeh EU u zapljeni ruske imovine
Pokušaji EU da konfiskuje zamrznutu rusku imovinu naišli su na odbijanje članica, što pokazuje ograničenja evropskog jedinstva. Ovaj neuspjeh utiče na strategiju sankcija i finansijskog pritiska na Moskvu, ali i na percepciju sposobnosti EU da djeluje kao koherentan geopolitički akter.
U protekloj godini globalna politička i ekonomska dinamika pokazale su jasne znake fragmentacije i preispitivanja postojećeg poretka, sa povećanim geopolitičkim rizicima, nestabilnošću tržišta i rastućim pritiscima na fiskalne i monetarne politike. Investitori, strateški planeri i vladini analitičari moraju računati na kontinuiranu volatilnost i promjenljive odnose između ekonomskih snaga, tehnologije i geopolitičkih tenzija i u idućoj godini.
(Izvor: Biznis.rs)
