Mala i srednja preduzeća (MSP) predstavljaju okosnicu crnogorske ekonomije, ali pristup finansijama i dalje je jedna od najvećih prepreka za širenje održivih i inovacionih biznisa.
Ovo je zaključak drugog panela „Mobilisanje finansija za brzo rastuća i inovativna MSP“ drugog dana Međunarodne investicione konferencije EU – Crna Gora „Pametni rast, Zelena budućnost“.
Evropska komisija: Percepcija rizika i mali iznosi glavne prepreke
Rukovoditeljka tima za razvoj privatnog sektora i EFSD+ garancije pri DG ENEST (Evropska komisija), Anja Nagel istakla je da je percepcija rizika glavni razlog zbog kojeg inovativna MSP teško dolaze do pristupačnog finansiranja.
„Percepcija rizika proizlazi iz nedostatka informacija — kako o inovativnim proizvodima i uslugama koji još nijesu uspostavljeni na tržištu, tako i o samim kompanijama. Za razliku od velikih preduzeća koja su često listirana na berzama i redovno objavljuju podatke, male firme to ne rade, što dodatno pojačava osjećaj neizvjesnosti kod investitora“, rekla je Nagel.
Drugi problem je veličina finansijskih zahtjeva, koji su često premali u odnosu na troškove obrade. „I kada žele da rastu, iznosi koje inovativne kompanije traže često su premali u odnosu na administrativni trošak koji investitori imaju prilikom razmatranja takvih zahtjeva“, pojasnila je Nagel.
Evropska unija koristi niz alata kako bi odgovorila na ove izazove — od tehničke pomoći za banke i kompanije, preko investicionih grantova koji smanjuju rizik i troškove finansiranja, do garancijskih instrumenata i učešća u strukturiranim fondovima kroz podređene akcije. „Važno je istaći da EU ne finansira kompanije direktno, već kroz saradnju sa finansijskim institucijama. Naš doprinos ima za cilj da mobiliše dodatni kapital, posebno iz privatnog sektora“, dodala je Nagel.
Inovacioni fond: Grantovi su ključni u fazi kada tržište tek nastaje
Izvršna direktorica Inovacionog fonda Crne Gore, Bojana Femić-Radosavović, naglasila je da zemlja ima dobro razvijen inovacioni ekosistem, sa jasno definisanim ulogama institucija — Ministarstva nauke i tehnološkog razvoja, Naučno-tehnološkog parka, Tehnopolisa i samog Fonda.
„Ako imate tim i ideju, ali još nemate firmu, možete se prijaviti. Ukoliko odobrimo grant, pozivamo vas da registrujete kompaniju, jer ugovor potpisujemo isključivo sa pravnim licem“, objasnila je Femić-Radosavović.
Odgovarajući na kritike da su grantovi „lijeni novac“, Femić-Radosavović je naglasila važnost grantova u ranoj fazi razvoja tržišta. „Crna Gora je još uvijek u ranoj fazi razvoja inovacionog tržišta. Da biste ga uopšte stvorili, morate prvo motivisati ljude da uđu u svijet inovacija, iako je rizik od neuspjeha visok. U našoj kulturi ne njeguje se ideja da je neuspjeh normalan korak na putu ka uspjehu, kao što je to slučaj u startup svijetu. Zato je u ovoj fazi grant podrška presudna“, istakla je Femić-Radosavović.
Impact Europe: Grantovi kao katalizator kapitala
Ewa Konczal iz Market Building Lead-a u organizaciji Impact Europe, istakla je da se u diskusijama o investicijama često zanemaruje aspekt društvenog uticaja i održivosti.
„Ne možemo govoriti o ekonomskom razvoju i investicijama, a da ne uključimo dimenziju dobrobiti i brige o najosjetljivijim slojevima društva. Održivost, ESG i impact investing nijesu samo ‘dodatak’ — oni su ključni dio slike“, rekla je Konczal.
Ona je naglasila da grantove treba posmatrati kao investicione instrumente koji privlače dodatni kapital, a ne samo sredstva za jednokratne projekte.
„Mi već 15 godina promovišemo model u kojem grant dolazi prvi, a za njim slijedi kreditni instrument. Radi se o malim iznosima — 50.000 do 70.000 eura — koji su ključni za male firme koje su često premale za klasične bankarske kredite“, objasnila je Konczal.
Privatni sektor: Vizija mora imati budžet i rok
Na panelu iz privatnog sektora govorio je Frank Simonet, direktor za rast francuske kompanije Ellipse Projects, koja gradi digitalnu i zdravstvenu infrastrukturu širom svijeta.
„U svakom projektu koji realizujemo, između 20% i 50% ukupne investicije odlazi lokalnim kompanijama. Mi preuzimamo operativni rizik, upravljamo projektom i osiguravamo njegovo finansiranje“, istakao je Simonet.
Ellipse Projects je već aktivan u Ukrajini i Albaniji, a sada vidi prostor i u Crnoj Gori. „Oduševila nas je jasna vizija Crne Gore kada je riječ o razvoju data centara. Mi smo ovdje da tu viziju pretočimo u konkretan projekat. A razlika između vizije i projekta je jednostavna — budžet i vremenski okvir“, poručio je Simonet.
EBRD: Inkluzivni finansijski proizvodi za žene, mlade i zelenu tranziciju
Glavni menadžer Tima za finansiranje i razvoj MSP u EBRD-u, Matija Dautović istakao je jedinstvenu ulogu Banke u povezivanju vlada, finansijskih institucija i privatnog sektora.
„Naš cilj i misija su da pomjeramo granice lokalnih ekonomija i približimo ih razvijenim tržištima. To radimo u više od 30 zemalja, kroz kreiranje finansijskih proizvoda koji su prilagođeni segmentima tržišta kojima je pristup finansijama ograničen“, rekao je Dautović.
Posebno je izdvojio programe „Women in Business“, koji je podržao 250.000 biznisa koje vode žene sa više od milijardu eura, zatim „Youth in Business“, kao i „SME Go Green“, koji je nedavno pokrenut u Crnoj Gori i nudi subvencije za zelene investicije.
AFD: 200 miliona eura podrške za crnogorsku tranziciju
Direktor Regionalne kancelarije za Zapadni Balkan Francuske agencije za razvoj (AFD), Arnaud Dauphin koja je od 2019. obezbijedila gotovo 2 milijarde eura, uključujući 200 miliona direktno za Crnu Goru.
„Naš mandat je da promovišemo i ubrzamo proces EU konvergencije Crne Gore. U tome smo bili prilično uspješni zahvaljujući partnerstvima sa institucijama kao što su EBRD, EIB i Svjetska banka“, rekao je Dauphin.
AFD djeluje kroz tri stuba — javni sektor (AFD), privatne investicije (Proparco) i razvoj ekosistema (Expertise France). U Crnoj Gori je već podržala regulatorne reforme u energetici, kreditnu liniju IRF-a za MSP, kao i projekte u oblasti zelenih ulaganja i ženskog preduzetništva.
Panel je moderirao Johannes Hainlein, suosnivač kompanije Okipa.
