Zanatstvo u Crnoj Gori zapošljava preko 100.000 ljudi i generiše prihode veće od 5,7 milijardi eura godišnje. Ovo su ključni nalazi prvog konjunkturnog izvještaja koji je danas predstavila JU Zanatska komora Crne Gore.
„Zvanični podaci potvrđuju ono o čemu smo dugo govorili – zanatstvo je stub crnogorske ekonomije a narativ o izumiranju zanata je sada i zvanično demontiran”, izjavio je izvršni direktor Boris Marđonović.
Najviše zanatskih firmi – Alarmantno stanje registracije
U Crnoj Gori postoji 38.407 aktivnih privrednih subjekata u zanatskom sektoru (presjek 16.12.2025.), što ga čini najjačom privrednom granom. Međutim, samo 36 je upisano u Registar zanatlija – manje od 0,1%. Dodatnih 11 subjekata trenutno je u procesu registracije. Ovaj drastičan nesklad ukazuje na ozbiljne nedostatke u regulatornom okviru i njegovoj primjeni. Komora napominje da su glavni razlog pogrešna sistemska rješenja na koja su dugo ukazivali, jer se stručnost provjerava tek na trećem koraku – nakon registracije.
Ključne činjenice, ekonomska snaga i zaposlenost
Prema zvaničnim podacima Centralnog registra privrednih subjekata i Poreske uprave za 2025. godinu:
1) Ukupan broj aktivnih privrednih subjekata u zanatstvu: 38.407 (u okviru 200 šifara djelatnosti)
2) Ukupan prihod zanatskog sektora u 2024.: 5.760.063.544 milijardi eura
3) Broj formalno zaposlenih: 87.809
4) Subjekti bez prijavljenih radnika: 15.187
5) Minimalan broj realno angažovanih radnika/ca u zanatstvu: 102.996 osoba
6) Upisanih u Registar zanatlija: samo 36 (0,1%); 11 je započelo proceduru prijave
7) Zakonski rok za usklađivanje poslovanja i ishodovanje Potvrde o upisu u Registar zanatlija: 13. februar 2026.
8) Analiza je izvršena na bazi 200 međunarodnih šifara djelanosti iz domaćeg zakona o klasifikaciji. Za 8 zanata ne posoji NACE Rev-2 kod, što znači da za njih ne postoje podaci.
Metodologija za tačku 5: Broj od 102.996 dobijen je sabiranjem formalno zaposlenih (87.809) i subjekata bez prijavljenih radnika/ca (15.187), s obzirom da svaki privredni subjekt mora imati barem jednu odgovornu osobu. Imajući u vidu da je riječ samo o broju registrovanih, aktivnih, privrednih subjekata, koji vjerovatno ne rade bez pomoćnih radnika/ca, stvarni broj angažovanih radnika/ca u zanatstvu znatno je veći.
Isto se odnosi na prihode, jer 27.672 subjekta nisu predala finansijske izvještaje za 2024. godinu. Ako samo jedna trećina od aktivnih 38K privrednih subjekata prihoduje 5,7 milijardi eura godišnje, onda svi zajedno ostvaruju barem dupli prihod. Oba podatka ukazuju na obim sive ekonomije, dok je uticaj rada na crno nemoguće procijeniti iako se registrovani privrednici/e žale.
Pregled po sektorima
| Sektor | Broj subjekata | Prihod |
| Građevinarstvo i uređenje prostora | 10.890 | 1.800.000.000 € |
| Hotelijerstvo, gastronomija i ugostiteljstvo | 10.629 | 1.279.000.000 € |
| Prehrambeni zanati | 1.424 | 475.600.000 € |
| Metal i elektrika | 2.309 | 403.900.000 € |
| Drvo i plastika | 1.583 | 195.000.000 € |
| Mediji, umjetnost, dizajn, grafika, štampa, komunikacija i reklame | 2.176 | 140.800.000 € |
| Odjeća, obuća, tekstil i koža | 1.246 | 19.900.000 € |
| Zdravstvena i lična njega, hemijski zanati i zanati za čišćenje | 3.075 | 46.200.000 € |
Napomena: U izvještaju je dodatno identifikovano 5.075 subjekata sa prihodom od 1,27 milijardi eura čija pretežna djelatnost je trgovina, ali koji potencijalno obavljaju i zanatske djelatnosti (npr. mesarske, pekarske i catering usluge u maloprodaji, servisi automobila u auto-salonima, sklapanje i održavanje računara u maloprodaji, zlatarska proizvodnja u okviru trgovine i dr.). Ovi subjekti su uključeni na osnovu indikativnih šifara djelatnosti pod kojima se i u EU često obavljaju zanati. Oni se mogu izuzeti iz obaveze prijave zanata jednostavnom izjavom da ne obavljaju zanatsku djelatnost, što se može provjeriti na osnovu naziva artikala i usluga na fiskalnim računima.
Rokovi i obaveze
Zakonski rok za usklađivanje poslovanja ističe 13. februara 2026. godine. Do tog datuma svi privredni subjekti koji obavljaju zanatsku djelatnost moraju:
- Prijaviti zanat kod nadležnog lokalnog sekretarijata za poslove privrede
- Pribaviti potvrdu o upisu u Registar zanatlija (izdaje Zanatska komora elektronskim putem)
- Za tzv. složene zanate (zanati za čije obavljanje je nužan majstorski ispit) – obezbijediti majstorsko pismo ili zaposliti lice s odgovarajućom kvalifikacijom.
Lista šifara djelatnosti koje podliježu obavezi upisa u Registar zanatlija dostupna je na zvaničnom sajtu Zanatske komore i na kraju ovog saopštenja.
Nepoštovanje rokova povlači novčane kazne do 20.000 eura i u Komori apeluju na inspekcijske organe da poštuju trostepenost postupka.
Zakonski vakuum zbog majstorskih ispita
Za tzv. složene zanate Vlada i zakonodavac su predvidjeli majstorski ispit kao uslov za obavljanje djelatnosti ali ne i odgovarajuću infrastrukturu, odnosno javna ovlašćenja za polaganje majstorskih ispita.
Međutim, Zanatska komora Crne Gore planira premostiti ovaj zakonski vakuum prihvatanjem kvalifikacija iste vrijednosti stečenih prema EU standardima. Zanatlije u Crnoj Gori ne mogu biti u gorem položaju od poslovno nastanjenih ili prekograničnih ponuđača usluga sa kvalifikacijama iste vrijednosti.
Za pripremu i polaganje majstorskih ispita već je uspostavljena kompletna pravna, međunarodno verifikovana, stručna i tehnička infrastruktura u saradnji sa partnerskom organizacijom Handwerkskammer Koblenz (Zanatskom komorom Koblenc), koja je u Njemačkoj nadležna za provjeru kvalifikacija iz čitave jugoistočne Evrope. Za samo polaganje majstorskih ispita pripremljena je takođe međunarodna online platforma u saradnji sa zanatskim (obrtničkim) komorama Hrvatske, Slovenije i Sjeverne Makedonije.
To znači da će majstorska pisma, izdata od strane nvu Zanatsko-preduzetničke komore Crne Gore biti prihvaćena za upis u Registar zanatlija na osnovu činjenice o istovjetnim standardima prihvaćenim u EU zahvaljujući Memorandumu o saradnji sa njemačkim zanatstvom na postepenom dostizanju istovjetnog zanatskog obrazovanja i majstorskih kvalifikacija. Priznavanje zanatskih kvalifikacija u državama članicama EU ne zavisi nužno od zakonskog nosioca, već od dokaza o stručnosti i praksi koje kandidat može predočiti, a to je osigurano.
Osim toga, kvalitetna priprema i provjera kompetencija posebno je važna u zanatima koji nose direktan rizik po bezbjednost i zdravlje – poput elektroinstalaterskih radova (opasnost od strujnog udara i požara), grejnih instalacija (rizik od eksplozije), prehrambenih proizvoda (rizik od trovanja) ili građevinskih radova (statička sigurnost objekata) i dr.
„Majstorski ispit nije formalnost – to je garancija kvaliteta, konkurentnosti i bezbjednosti. Bez provjere vještina pred strukom, zanatstvo je prostor za improvizaciju”, naglašava Marđonović.
Novi AI zanati, digitalna transformacija i dalji koraci
Zanatska komora Crne Gore idntifikovala je 27 novih digitalnih AI zanata koji će biti integrisani u postojeću listu od 155 tradicionalnih zanatskih zanimanja, sa razvojem odgovarajućih stručnih slika ovih zanata i programa za stručno osposobljavanje.
Osim toga, razvila je jedinstvene digitalne alate za podršku zanatlijama kao šo su:
Custom GPT-ovi – AI asistenti razvijeni za pripremu i polaganje majstorskih ispita, kao i za svakodnevno poslovanje koji su trenirani na udžbenicima, majstorskim praksama i EN/ISO standardima do petog nivoa dubine.
Marketinški paketi za jačanje konkurentnosti po najsavremenijim standardima za izgradnju prodajnih lijevaka, komuniciranje stručnog autoriteta, povećanje prodaje i bukabilnosti.
Prioritet Komore u narednom periodu je organizacija izborne skupštine za koju se stiču zakonski uslovi nakon roka za usklađivanje (13.2.2026.). Novi Zakon je uveo obavezno članstvo za sve koji su upisani u Registar zanatlija što znači da svi privredni subjekti stiču pravo glasa, pristup uslugama i mogućnost uticaja na razvoj struke.
Poziv institucijama
Zanatska komora izražava zabrinutost zbog nekoliko sistemskih problema:
- Vlada i zakonodavac nisu prenijeli javna ovlašćenja Komori za polaganje majstorskih ispita, niti su izgradili sopstvenu infrastrukturu. Ovo će eskalirati u februaru ove godine kada će desetak hiljada privrednih subjekati osjetiti pravni vakuum prilikom registracije.
- Odredba o obaveznom članstvu nametnuta je bez ustavnog utemeljenja, što Komoru sprječava da naplaćuje članarinu bez rizika od obeštećenja dok se ne razjasne ustavno-pravna pitanja.
Komora poziva Ministarstvo ekonomskog razvoja i Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija na novi, konstruktivan dijalog oko usklađivanja Zakona o zanatstvu sa realnim potrebama privrede i međunarodnim praksama. Unapređenje regulatornog okvira nije samo u interesu zanatlija i potrošača, nego i čitavog drušva. Značaj i snaga zanatstva se više ne mogu ignorisati i to potvrđuju rezultati ovog konjunkturnog izvještaja.
Poziv zanatlijama (m/ž/r)
Zanatska komora poziva sve zanatlije da odmah započnu proceduru upisa u Registar zanatlija a najkasnije do 13. februara 2026. kada ističe zakonski rok za usklađivanje. Od tog datuma inspekcijski organi imaju pravni osnov za kažnjavanje. Zakonski su dobro utemeljeni a namjeru Vlade je podržao i zakonodavac drakonskim kaznama.
Prijavom u Registar zanatlija ne ostvaruje se samo zakonska obaveza, nego i brojni benefiti. Najveću korist imaju one zanatlije koji/e izaberu dobrovoljno članstvo i dobrovoljne doprinose! Naime, Zanatska komora neće naplaćivati obaveznu članarinu uprkos obaveznom članstvu iz gorenavedenih razloga. Međutim, izbor dobrovoljnog članstva uz mjesečni doprinos od 5 eura, donosi brojne benefite kao što su npr.:
- Besplatne potvrde o upisu u Registar zanatlija koje se moraju obnavljati na svakih 6 mjeseci (ušteda 40 € god.)
- Besplatne materijale za samostalnu pripremu majstorskog ispita (vrijednost 2.490 €)
- Savjetodavne usluge i zastupanje pred državnim organima (uglavnom besplatno)
- Popuste za razne nabavke.
Tehnički podaci o konjunkturnom izvještaju
Izvor podataka: Centralni registar privrednih subjekata (CRPS), Poreska uprava Crne Gore
Datum presjeka: 16. decembar 2025. godine
Broj analiziranih subjekata: 38.407 aktivnih i registrovanih privrednih subjekata
Period prihoda: Fiskalna 2024. godina
Registar zanatlija: zanapredak.jimdofree.com
