Tokom čitave istorije, zlato se smatralo sigurnim utočištem i najskupljim metalom na svijetu. Njegova otpornost na krize i kulturni prestiž učinili su ga globalnim ekonomskim mjerilom. Isti status, iako u manjoj mjeri, važi i za platinu, paladijum i srebro – metale koji se koriste i u zlatarstvu i u industriji.
Međutim, van tradicionalnih tržišta i izvan fokusa uobičajenih investicija, postoji jedan materijal koji tiho dobija na značaju. Njegovo ime se rijetko pominje izvan stručnih krugova, ali njegova cijena po jediničnoj masi višestruko premašuje cijenu bilo kog drugog poznatog elementa.
Koji je najskuplji metal na svijetu?
Materijal koji trenutno nosi titulu najskupljeg „metala“ na svijetu je žad. Iako tehnički nije metal u pravom smislu riječi, njegova vrijednost i rijetkost opravdavaju njegovo svrstavanje među materijale sa najvećom ekonomskom vrijednošću po težini.
Ovaj mineral pripada grupi VIII (silikati) i predstavlja silikat natrijuma i aluminijuma, koji kristališe u monoklinskom kristalnom sistemu. Odlikuje se vlaknastom piroksenskom strukturom, poluprovidan je i najčešće zelenkasto-bijele boje, iako može imati širok spektar nijansi.
Žadeit nastaje u zonama subdukcije, gdje specifični geološki uslovi – visoki pritisak i niska temperatura – omogućavaju njegov rast. Tvrdoća mu se kreće između 6,5 i 7 na Mohsovoj skali, što je više u poređenju s mnogim drugim mineralima koji se koriste u zlatarstvu.
Gdje se nalazi žad?
Globalna proizvodnja žadeita pogodnog za izradu nakita uglavnom je koncentrisana u Mjanmaru, koji obezbjeđuje oko 70% svjetske ponude. Međutim, značajna nalazišta otkrivena su i u drugim dijelovima svijeta:
- Gvatemala (poznata po plavom žadeitu)
- Japan
- Rusija
- Kalifornija (SAD)
- Kazahstan
- Meksiko
- Britanska Kolumbija
- Italija
- Francuska
- Turska
Eksploatacija u ovim oblastima često je ograničena na teško pristupačne planinske regione, što povećava troškove proizvodnje i doprinosi nestašici na tržištu.
Zašto se žad smatra najskupljim materijalom i šta ga čini posebnim?
Cijena žadeita varira u zavisnosti od kvaliteta, boje i porijekla. Po karatu, može višestruko nadmašiti cijene uobičajenih metala i dragog kamenja. Evo nekoliko primjera:
Neobrađeni burmanski carski žadeit (2 do 10 karata): 500 dolara po karatu
"/>Burmanski bijeli žadeit: 90 dolara po karatu
Neobrađeni nežadeit izvan Burme: oko 100 dolara po karatu
Obrađeni žadeit (srednjeg kvaliteta): 9 do 400 dolara po karatu
Jedan od najpoznatijih dokaza njegove vrijednosti je ogrlica Haton-Mdivi, koja je 2014. godine prodata na aukciji za 27,4 miliona dolara. Nakit je sastavljen od 27 kuglica od žadeita, pripadao je nasljednici Barbari Haton i smatra se jednim od najskupljih komada nakita ikada prodatih.
Šta utiče na cijenu žada?
Boja je jedan od ključnih faktora. Žadeit može biti plave, smeđe, bijele ili akvamarin-zelene nijanse, ali najtraženija je takozvana „carska zelena“ – intenzivnija od smaragdne, sa visokom providnošću.
Posebno se izdvaja i olmekski plavi žadeit, poznat po drevnoj upotrebi u Mezoamerici. Danas se eksploatiše u malim količinama u Gvatemali i vrlo je cijenjen zbog svoje ljepote i rijetkosti.
Vrijednost žadeita ne leži samo u njegovoj fizičkoj rijetkosti. Njegov istorijski i kulturni značaj, naročito u Aziji, snažno je uticao na njegovu cijenu. U Kini je vjekovima simbolisao moć i duhovnost, a taj simbolizam je opstao do današnjih dana – žadeit se i dalje koristi kao amajlija, predmet prestiža i spiritualne zaštite.
Iako se u ezoteričnim krugovima za privlačenje bogatstva preporučuju i drugi minerali, poput pirita i citrina, žadeit i dalje zauzima posebno mjesto u tradicionalnoj praksi.
Izvor: Restaurace-pasticka.cz / Blic / Bif
