Kontroverzni plan vlade Đorđe Meloni u vezi sa zlatnim rezervama Italije uznemirava Evropsku centralnu banku. Kritičari se plaše presedana koji bi mogao da destabilizuje čitav eurosistem.
Šta italijanska vlada namjerava da uradi sa zlatom?
Poslanici desničarske stranke „Braća Italije“ premijerke Đorđe Meloni žele da velike zlatne rezerve Italije učine „javnim vlasništvom“ i u tom smislu predlažu amandmane na Zakon o budžetu. Konkretno, željeli su da u zakon ubace sljedeću rečenicu:
„Zlatne rezerve kojima upravlja i koje drži Banka Italije pripadaju državi u ime italijanskog naroda“, prenosi Dojče vele.
U međuvremenu je iz nacrta uklonjena riječ „država“ i sada stoji samo da zlatne rezerve „pripadaju italijanskom narodu“. U toj najnovijoj verziji ujedno se eksplicitno poziva na pravila Evropske unije koja štite nezavisnost centralne banke.
Koji su motivi italijanske vlade?
Desničarski političari u Italiji već godinama zahtijevaju da se zlatne rezerve centralne banke proglase javnom svojinom. U pozadini tog zahtjeva je činjenica da je Banka Italije formalno – privatna centralna banka. Njeni akcionari su banke i osiguravajuća društva. Sadašnja premijerka Meloni je zato još prije više od deset godina, u vrijeme kada je bila u opoziciji, upozoravala na opasnost od moguće „eksproprijacije“ nečega što pripada italijanskom narodu.
Privatni akcionari Banke Italije, međutim, nemaju nikakav pravni ili praktičan uticaj ni na monetarnu politiku, niti na to kako se koriste zlatne rezerve. Kritičari optužuju Meloni da joj je prvenstveni cilj da jedne od najvećih zlatnih rezervi na svijetu stavi pod kontrolu države. To bi moglo da otvori put vladi da proda plemeniti metal – na primjer, kako bi pokrila ogroman budžetski deficit Italije.
Zašto ECB interveniše?
U Evropskoj centralnoj banci u Frankfurtu zvone zvona za uzbunu. U zvaničnom saopštenju izdatom početkom decembra, prvi put su pozvali italijanske vlasti da „ponovo razmotre“ nacrt zakona. To „nije trivijalna stvar“, jasno je stavila do znanja i predsjednica ECB Kristin Lagard. Na kraju krajeva, dodala je, povjerenje u stabilnost eura i u kredibilitet rezervi zavisi, između ostalog, od toga da nema političkog miješanja.
Ove sedmice ECB je signalizirala da problematičnom smatra i novu, revidiranu formulaciju zakonske inicijative. Kreatori monetarne politike u ECB i dalje ne vide jasnu svrhu nacrta zakona, već ocjenjuju da je institucionalna nezavisnost Banke Italije ugrožena i pozivaju se na ugovore EU. Naime, u okviru Evropskog sistema centralnih banaka (ESCB), držanje i upravljanje zlatnim rezervama spada u isključivu nadležnost nacionalne centralne banke svake države članice.
Da li je euro u opasnosti?
Ukoliko bi italijanska vlada dobila pristup rezervama centralne banke, ne samo da bi bila dovedena u pitanje institucionalna nezavisnost Banke Italije, već bi ta reforma vlasničke strukture mogla postati presedan i za druge zemlje u okviru ESCB-a.
Ako bi Rim zaista mogao da proda dio svojih zlatnih rezervi, na primjer kako bi popunio budžetske praznine, to bi predstavljalo svojevrsno „probijanje brane“. Pojavile bi se ozbiljne sumnje u stabilnost eura među investitorima na finansijskim tržištima – a povjerenje je najvažnija valuta na tim tržištima.
Koliko zlata ima Italija?
Italijanska centralna banka posjeduje jedne od najvećih zlatnih rezervi na svijetu – samo Sjedinjene Američke Države i Njemačka imaju više. Banka Italije drži 2.452 tone zlata. Poređenja radi, američke Federalne rezerve drže 8.134 tone, a njemačka Bundesbanka 3.350 tona zlata.
Nakon Drugog svjetskog rata Italiji je ostalo svega 20 tona zlata. Nacisti su, uz pomoć fašističke italijanske vlade, opljačkali većinu rezervi. Međutim, zahvaljujući visokim izvoznim viškovima u drugoj polovini 20. vijeka, devizni prihodi centralne banke naglo su porasli, a dio tog novca uložen je u zlato. Tokom godina količina italijanskog zlata ostajala je uglavnom nepromijenjena – ali je njegova vrijednost u posljednje vrijeme naglo porasla.
Koliko trenutno vrijedi italijansko zlato?
Italijanske zlatne rezerve trenutno vrijede oko 280 milijardi eura, što je gotovo 13 odsto italijanskog bruto domaćeg proizvoda. Razlog za to je snažan rast cijena zlata.
U oktobru je ovaj plemeniti metal na Londonskoj berzi dostigao rekordnih 4.307 dolara po unci, nakon što je početkom godine vrijedio oko 2.600 dolara. Time je cijena zlata porasla za više od 60 odsto od početka godine.
Šta slijedi?
Prema navodima medija, italijanski ministar ekonomije Đankarlo Đorđeti namjerava da uputi pismo predsjednici Evropske centralne banke Kristin Lagard u kojem će objasniti motive vlade. Rim, navodno, nema namjeru da potkopava nezavisnost Banke Italije, već se radi o „simboličnoj formulaciji“, a ne o suštinskoj promjeni zakona.
„Nismo zainteresovani za prodaju zlata, niti za njegovo korišćenje na bilo koji drugi način. Ovo je principijelna izjava kojom ne namjeravamo da izazovemo međunarodni skandal“, rekao je Marko Osnato, poslanik stranke „Braća Italije“.
Ostaje da se vidi hoće li takva objašnjenja biti dovoljna za ECB.
Šta bi Italija dobila prodajom zlatnih rezervi?
Jednostavna računica pokazuje da čak i u slučaju prodaje svih zlatnih rezervi, čime bi se prikupilo oko 280 milijardi eura, Italija ne bi mogla ni da započne rješavanje problema javnog duga.
Državni dug Italije, koji premašuje tri biliona eura, više je od deset puta veći od tog iznosa. U okviru Evropske unije samo Francuska ima veći apsolutni javni dug.
Koje lekcije nudi istorija?
Istorija upozorava: za vrijeme premijera Tonija Blera i ministra finansija Gordona Brauna, Velika Britanija je od 1999. godine prodala gotovo 400 tona zlata po prosječnoj cijeni od 275 dolara po unci, čime je u budžet ušlo oko 3,5 milijardi dolara.
Kasnije se pokazalo da je to bila ozbiljna greška, jer je zlato prodavano po istorijski niskim cijenama – taj period je kasnije nazvan „Braunovo dno“. Od tada je cijena zlata porasla više od četrnaest puta, pa bi danas te iste rezerve vrijedile više od 50 milijardi dolara.
(Izvor: Dojlče vele)
