Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD) procijenila je da je ekonomski rast Crne Gore u 2024. godini iznosio 3,1%, što je manje od prethodne prognoze iz septembra 2024. godine (3,8%). Ova usporenost u odnosu na snažan rast u 2022. i 2023. godini uglavnom je posljedica pada turističke aktivnosti nakon rekordne sezone u 2023. Rast u 2024. godini bio je podstaknut privatnom potrošnjom i investicijama u fiksni kapital, koje su bile podržane ekspanzionističkom fiskalnom politikom, rastom plata i penzija, ograničenjem marži u maloprodaji i veleprodaji za određene proizvode, kao i ambicioznim infrastrukturnim projektima.
Međutim, neto izvoz se smanjio, djelimično zbog pada turističkog prometa nakon 2023. godine, kada je veliki priliv turista i imigranata iz Rusije i Ukrajine podstakao ekonomsku aktivnost. Inflacija je značajno opala, sa vrhunca od 17,5% u novembru 2022. na 2,1% u decembru 2024.
Za 2025. i 2026. godinu EBRD predviđa dalju umjerenost rasta BDP-a na 2,9% i 3%. Visoke cijene u turističkom sektoru, podstaknute velikim povećanjem plata, mogu ograničiti potražnju. Istovremeno, rekonstrukcija termoelektrane Pljevlja, koja obezbjeđuje oko polovinu crnogorske struje, dovešće do značajnog povećanja uvoza električne energije. S druge strane, rast plata mogao bi dodatno stimulisati potrošnju.
Koji su ekonomski rizici
EBRD ističe i šire ekonomske rizike za Crnu Goru i region. Slaba eksterna potražnja iz eurozone i mogući poremećaji u globalnoj trgovini, posebno usljed američkih trgovinskih politika, predstavljaju izazove. Zemlje sa jakim izvozno orijentisanim sektorima, poput Srbije, Bosne i Hercegovine i Sjeverne Makedonije, mogu osjetiti negativne efekte kroz smanjeni izvoz u eurozonu i Kinu. S druge strane, ekonomije zavisne od turizma, poput Crne Gore i Albanije, mogle bi biti umjereno pogođene zbog mogućeg usporavanja turističkih dolazaka iz EU, usljed nižeg rasta raspoloživog dohotka.
Pored toga, EBRD upozorava da bi uska tržišta rada i rast plata mogli povećati inflatorne pritiske, smanjiti konkurentnost i odvratiti buduće strane investicije. Ipak, nastavak velikih infrastrukturnih projekata i potencijalni priliv investicija mogli bi djelimično neutralisati negativne faktore
EBRD upozorava da i dalje postoje značajni rizici, uključujući nastavak slabe spoljne potražnje iz eurozone i moguće poremećaje u globalnoj trgovini, djelimično podstaknute politikama nove administracije SAD. Zemlje sa snažnim, izvozno orijentisanim proizvodnim sektorom, poput Srbije, Bosne i Hercegovine i Sjeverne Makedonije, mogle bi se suočiti s indirektnim negativnim efektima kroz svoj izvoz u eurozonu (i, u manjoj mjeri, u Kinu) u scenariju sa višim američkim carinama.
„S druge strane, ekonomije koje zavise od turizma, poput Albanije i Crne Gore, kao i Kosovo, koje se oslanja na doznake, mogle bi pretrpeti umjerenije posljedice, uglavnom zbog mogućeg usporavanja turizma iz zemalja EU usljed sporijeg rasta raspoloživih prihoda. Dodatni rizik za rast proizlazi iz zategnutog tržišta rada i rasta plata, što može pojačati inflatorne pritiske, ali i negativno uticati na konkurentnost i buduće prilive stranih direktnih investicija“, navodi EBRD u svoj izvještaju Regional economic prospects.
Potencijalni carinski ratovi– kome će štetitit a ko bi mogao da ima koristi
EBRD upozorava da bi potencijalni carinski rat između SAD i drugih velikih ekonomija mogao imati značajne negativne posljedice na globalni trgovinski i investicioni tok. U februaru 2025. godine, SAD su povećale carine na sve uvoze iz Kine za dodatnih 10%, dok su istovremeno suspendovane određene poreske olakšice za male pošiljke ispod 800 dolara. Iako su planirane carine za Kanadu, Meksiko i Kolumbiju naknadno suspendovane, neizvjesnost oko trgovinskih politika dodatno je porasla.
EBRD ističe da sama neizvjesnost u vezi s pravilima trgovine može imati negativne posljedice na investicije i proizvodnju, bez obzira na to da li će konkretne carinske mjere biti uvedene. Procjenjuje se da bi povećanje američkih carina od 10% na sav uvoz moglo smanjiti BDP u regionima pod okriljem EBRD-a za 0,1 do 0,2% u kratkom roku. Najveći uticaj bi osjetile zemlje s izraženim izvoznim sektorima koji zavise od američkog tržišta, poput Jordana (tekstil i nakit), Slovačke i Mađarske (automobilska industrija) i Litvanije (naftni derivati).
Takođe, slabljenje privrede ključnih trgovinskih partnera poput Njemačke ili Kine moglo bi dodatno produbiti negativne efekte carinskog rata. Istorijski podaci pokazuju da bi pad BDP-a u Njemačkoj za 1% mogao smanjiti ekonomski rast u EBRD regionima za 0,8%, dok bi pad u Kini imao nešto slabiji, ali i dalje značajan efekat.
S druge strane, zemlje koje zadrže relativno povlašćen pristup američkom tržištu mogle bi imati koristi od preusmjeravanja trgovinskih tokova i priliva stranih direktnih investicija. Međutim, EBRD ističe da su globalne investicione odluke postale osjetljivije na geopolitičke tenzije i da bi se promjene u trgovinskim i investicionim tokovima mogle odvijati sporije nego u ranijim periodima ekonomskih preokreta.
(Bankar.me)
.
