Kao i ranijih godina i ovogodišnju analizu počinjemo iščitavanjem izvještaja koji nosi naziv „Stepen zadovoljstva korisnika elektronskih komunikacionih usluga u Crnoj Gori“, koji je objavila Agencija za elektronske komunikacije i poštansku djelatnost (EKIP) na osnovu uzorka od 1.000 građana/ki, koji su svojim odgovorima tokom prethodne godine izrazili svoje stavove na brojna pitanja o fiksnoj i mobilnoj telefoniji, uslugama televizije, interneta, zaštite prava korisnika…

FIKSNA TELEFONIJA

Vrlo zanimljivi su odgovori na pitanje „kojeg provajdera fiksne telefonije koristite“, a opcija koja ima najviše odgovora je „ne koristim fiksnu telefoniju“. Tokom posljednje godine još 1 (jedan) procenat ispitanika je odustao od korišćenja ovog metoda komunikacije u Crnoj Gori.

Međutim, ako uporedimo mjesečne izvještaje EKIP-a o stanju tržišta fiksne telefonije, vidjećemo da je broj pretplatnika na kraju 2024. godine čak i porastao za 2 hiljade u odnosu na godinu ranije, što dovodi do zaključka da korisnici ugovoraju pakete za fiksnu telefoniju kao preduslov za internet, ali da je istovremeno sve manje i manje koriste.

Kada su u pitanju korisnici koji imaju aktivnu pretplatu za fiksnu telefoniju, a kao što se iz priložene tabele vidi, evidentna je činjenica koja se ponavlja iz godine u godinu da se tržišno učešće Crnogorskog Telekoma i dalje smanjuje (52,24 odsto na kraju 2024. godine), uglavnom na uštrb povećanja broja pretplatnika Mtel fiksne telefonije (38,10 odsto na kraju prethodne godine). Osim ove dvije najveće kompanije u ovom segmentu, već par godina konstantan udio imaju i Telemach sa 8,31 odsto i One Crna Gora sa 1,35 odsto.

TELEVIZIJA & INTERNET

Sudeći po odgovorima anketiranih u godišnjoj EKIP-ovoj anketi na pitanje „preko kog provajdera pratite TV program“, primat u ovom segmentu i dalje drži kompanija Mtel sa 42 odsto odgovora ispitanika iz EKIP-ovog uzorka. Udio drugog TV provajdera Crnogorskog telekoma u 2024. godini je opao na 30,2 odsto, dok je  treći TV provajder Telemach shodno sprovedenom istraživanju od strane EKIP-a tokom 2024. godine smanjio tržišno učešće na 23,8 odsto.

MOBILNA TELEFONIJA

Kada pogledamo izvještaj EKIP sa kraja prethodne godine vidimo da je ukupan broj korisnika mobilne telefonije nastavio da raste te da je na kraju 2024. godine u odnosu na kraj 2023. bio veći za skoro 8 odsto. Ukupan broj aktivnih korisnika je preko 1,41 miliona i on odgovara jednoj od najvećih penetracija u Evropi, kada se pogleda broj korisnika u odnosu na broj stanovnika naše zemlje.

Ako analizirimo broj korisnika po kompanijama, vidjećemo da trka koja je posljednih 6 godina bila maltene izjednačena između dvije kompanije sada već ima svog lidera: Mtel sa preko 577 hiljada korisnika iliti 41 odsto tržišnog učešća drži primat nad Crnogorskim Telekomom koji ima 497 hiljada aktivnih kartica tj 35 odsto. Treća kompanija – One Crna Gora je protekle godine zabilježila pad broja korisnika na 340 hiljada aktivnih kartica zauzimajući skoro 24 odsto tržišnog učešća mobilne telefonije.

U nastavku je grafik koji prikazuje kretanje broja korisnika na kraju svake od prethodnih 18 godina:

Ako segmente koji čine sektor mobilne telefonije anliziramo odvojeno, vidjećemo da već godinama broj aktivnih kartica u segmetnu POSTPAIDA konstantno raste (samo u 2024 godini se ovaj broj povećao za skoro 53 hiljade novih postpaid kartica), dok se raspodjela unutar segmenta posljednjih 5 godina zadržala u istom ili bar približnom odnosu tržišnog učešća koji zauzimaju pojedine kompanije.

Tako je na kraju 2024. godine od ukupnog broja 818 hiljada postpaid korisnika Crnogorski Telekom držao 40 odsto, Mtel 36 odsto, a One Crna Gora 25 odsto. Na grafiku u nastavku su prikazane brojke o pojedinačnom i ukupnom broju korisnika postpaid telefonije po kompaniji i na nivou sektora.

Sa druge strane broj aktivnih korisnika PREPAID je tokom prethodne godine porastao za skoro 50 hiljada novih kartica, a od ukupnog broja 597 hiljada prepaid korisnika Mtel je držao 47,8 odsto, Crnogorski Telekom 28,7 odsto, a One Crna Gora 23,5 odsto. I u ovom segmentu je najveći dio novog tržišta za godinu dana prisvojila kompanija Mtel (30 odsto rasta).

Kako se odnos broja korisnika prepaid kartica po kompanijama kretao tokom posljednjih 10 godina donosimo u grafiku u nastavku:

POSLOVANJE KOMPANIJA

Tri najveće telekomunikacione kompanije u zemlji su tokom 2024. godine ostvarile ukupni prihod od prodaje od 245 miliona eura, što je povećanje od 9,6 odsto u poređenju sa prethodnom godinom.

Mtel je ostvario najveće prihode od prodaje na nivou od 90,6 miliona eura uz najveći godišnji rast od 14,5 odsto, Crnogorski Telekom je komercijalno prihodovao 90,4 miliona eura (rast od 7,5 odsto), dok je One Crna Gora prijavio prihod od prodaje od 64 miliona eura (rast od 5,8 odsto).

Kada je riječ o neto dobiti, telekomunikacioni sektor je zabilježio pad od 28% u odnosu na 2023. godinu.

Mtel je zabiljezio najveci profit tokom prethodne godine 14,9 miliona. Posmatrajuci u odnosu na rekordnu 2023 godinu , profit je manji za 48 odsto, ali mora se uzeti u obzir da je to bila godina kada je Mtel ostvario dodatne prihode usljed prodaje greenfileld tornjeva. One Crna Gora je tokom 2024. godine registrovao 12,6 miliona eura neto profita što je rezultat za 15 odsto bolji od rezultata ostvarenog godinu ranije, dok je Crnogorski Telekom zaradio 5,8 miliona eura (godišnji pad dobiti od 12,3 odsto).

U tablici u nastavku su prikazane neto zarade ovih kompanija pojedinačno i na ukupnom nivou za posljednjih 6 godina.

Imajući u vidu činjenicu da je ovo sektor sa značajnim investicijama (a po podacima Privredne komore Crne Gore u prethodnih deset godina prisutan trend značajnih investicija u razvoj elektronskih komunikacionih mreža i usluga, te su u tom periodu operatori elektronskih komunikacija u Crnoj Gori investirali preko 730 miliona eura) koje zahtijevaju visoke troškove finansiranja i održavanja imovine visoke vrijednosti, kao rezultat toga sa sobom nose i visoke godišnje troškove amortizacije, smatramo da je bitno sagledati i EBITDA pokazatelje poslovanja ovih kompanija (pokazatelj predstavlja operativnu dobit kompanije prije odbijanja troškova finansiranja kamata i amortizacije).

U nastavku su prikazani uporedni podaci za prethodne tri godine ovih kompanija, gdje se primećuje da je tokom prethodne 2024. godine Mtel ostvario najveću EBITDA zaradu  preko 48 milion eura. Crnogorski Telekom je ostvario EBITDA od preko 35 miliona na kraju prethodne godine, dok je One Crna Gora zabilježio EBITDA na nivou od 26 miliona eura.

Mtel je ujedno kompanija sa najvećom STALNOM IMOVINOM, vrijednom preko 343 miliona eura krajem 2024. godine, što je za 75 odsto više od imovine oba preostala konkurenta posmatrano zbirno: Crnogorskog Telekoma (118 miliona eura) i One Crna Gora (76 miliona eura).

Takođe, Mtel je kompanija sa najvećih KAPITALOM u svojim knjigama (preko 196 miliona eura), ali je i na tako visok kapital uspio da ostvari Povrat na kapital (engl ROE) na nivou od 7,55 odsto. Kapital Crnogorskog Telekoma je na kraju prethodne godine bio 143 miliona eura te je kompanija ostvarila ROE na nivou od 4,1 odsto, dok je One Crna Gora najefikasnija kada je ovaj pokazatelj poslovanja u pitanje – ostvarila je ROE od skoro 14 odsto zahvaljući svom kapitalu od 90 miliona eura.

ZAPOSLENI

Na kraju prošle godine broj radnika u ovim kompanijama je bio veći za 18 u odnosu na kraj decembra 2023. godine. Broj stalno zaposlenih radnika u ove tri kompanije trenutno iznosi 1.339, sa najvećim brojem novozaposlenih u kompaniji Mtel – njih 33, dok je One Crna Gora primio 8 novih zaposlenih. Sa druge strane, uprava Crnogorskog Telekoma nastavila je smanjenje radne snage, rezultirajući smanjenjem za 23 zaposlena tokom prošle godine.

Kada uporedimo podatke o prihodima i dobiti kompanija sa brojem zaposlenih u kompanijama, možemo procijieniti efikasnost i doprinos samih radnika dobrim poslovnim rezultatima. U analizi produktivnosti i zarada zapažamo da su zaposleni u One Crna Gora ostvarili najveći rezultat prije oporezivanja, dok su radnici Crnogorskog Telekoma ostvarili najveće ukupne  prihode po stalno zaposlenom.

CIJENE USLUGA

Koliko šta košta i koliko je šta poskupjelo su tokom prethodnih par godina bila glavna svakodnevna  pitanja. Zvanični podaci Uprave za statistiku govore da je kumulativna inflacija za prethodne 3 godine bila na nivou od oko 25 odsto, dok su istom periodu telefonske i telefaks usluge rasle poskupjele manje od 7 odsto.

Ako se pak vratimo na EKIP-ovoj godišnji izvještaj i pogledamo kako su anketirani izrazili mišjljenje o cijenama usluga možemo vidjeti da:

• 67,0 odsto korisnika iskazuje svoje zadovoljstvo cijenom usluga fiksne telefonije
• 74,8 odsto korisnika iskazuje svoje zadovoljstvo cijenama usluga mobilne telefonije
• 47,6 odsto ispitanika smatra da su cijene rominga previsoke
• 66,0 odsto ispitanika iskazuje zadovoljstvo cijenama usluge distribucije TV programa svog provajdera
• 66,5 odsto ispitanika kao ključni razlog kod izbora provajdera TV programa izdvaja cijenu
• 73,2 odsto ispitanika iskazuje zadovoljstvo cijenama internet usluga.

Tokom 2024. godine, tri vodeće kompanije u sektoru elektronskih komunikacija u Crnoj Gori – Mtel, Crnogorski Telekom i One Crna Gora – ostvarile su snažan prihod od ukupno 245 miliona eura, uz rast od gotovo 10% u odnosu na prethodnu godinu. Mtel se istakao kao tržišni lider u mobilnoj telefoniji i po visini prihoda, EBITDA i ukupnom kapitalu, iako je njegova neto dobit znatno opala zbog specifičnih prihoda u 2023. godini. Crnogorski Telekom bilježi pad neto dobiti i broj zaposlenih, ali i dalje drži značajan tržišni udio i visoke prosječne zarade po zaposlenom. One Crna Gora je najefikasnija po povratu na kapital (ROE) i beleži rast dobiti, uprkos padu broja korisnika u mobilnoj telefoniji. Sektor u cjelini karakterišu velike investicije i visoki troškovi, što se reflektuje i na kretanje dobiti. I pored izazova, kompanije pokazuju stabilnost u prihodima i zadržavaju visok nivo zadovoljstva korisnika.