Bankarski sektor najuređeniji i najkontrolisaniji dio privrede Crne Gore čije poslovanje prevashodno je uslovljeno međunarodnim standardima koji se poštuju, ali i rizicima od geopolitičih do lokalnih, poručuje generalni sekretar Udruženja banaka Crne Gore Bratislav Pejaković. On je reagovao na komentare o stanju u crnogorskom bankarskom sektoru, navodeći da logika nalaže da ukoliko ne rastu, kvalitetno napreduju – klijenti banaka niti banke ne mogu ostvarivati pozitivne, kvalitetne iskorake. “Tako, primjetno rastemo zajedno iako funkcionišemo u prilično izazovnim vremenima”, zaključuje Pejaković. Njegov tekst prenosimo integralno:
Šta je to novo što se dešava u crnogorskom bankarskom sektoru?
Predstojeći period promjena donijeće crnogorskim bankama kombinaciju regulatornih, tehnoloških i ekonomskih izazova, koji će zahtijevati prilagođavanje strategija i investicija. Ključne oblasti fokusa će uključivati stalni trend digitalizacije i automatizacije, naglasak na održivosti i ESG (ekološka, društvena i upravljanje), izazove u sajber bezbjednosti i prevenciji prevara, nove oblike sistema plaćanja i nove načine rada u bankama uz uvažavanje rodne ravnopravnosti, ili žena u biznisu. Poseban fokus je na SEPA procesu, uključujući TIPS klon koji će omogućiti Crnoj Gori da uspostavi savremeni nacionalni sistem instant plaćanja usklađen sa evropskim standardima, pripremajući se za nesmetani prelazak na originalni TIPS sistem (Target Instant Payment Settlement), nakon ulaska u Evropsku uniju.
Da li imamo stabilan bankarski sistem?
“Naravno da imamo, uz potvrdu međunarodnih institucija koje su vrlo prisutne – od Svjetske banke, MMF-a, EBRD-a, do ECB-a. Svi bankarski pokazatelji su iznad zakonom propisanih,” navodi Pejaković.
Solventnost banaka je oko 19%, dok je zakonski minimum 8%. Likvidnost i stabilnost depozita su konstantno u porastu, a problematični krediti (NPL) su na istorijskom minimumu od 2,9%. “Likvidna aktiva znači da banke imaju dovoljno novca za isplatu depozita i pokrivanje svojih obaveza, što uliva sigurnost klijentima.”
Dodatnu sigurnost pružaju Fond za zaštitu depozita i Fond za sanaciju banaka. “Garantovani depoziti na dan 31. decembar 2024. godine iznose 2,4 milijarde eura, dok su godinu ranije iznosili 2,16 milijardi – što je povećanje od 239,2 miliona eura, odnosno 11 odsto.”
Šta kažu statistički podaci u vezi prihoda banaka?
Aktiva banaka premašila je iznos od 7,25 milijardi eura i na godišnjem nivou ojačala je 7,66 odsto, što je gotovo izjednačeno sa procijenjenim BDP-om za 2024. godinu. Na kraju maja 2025. godine, bilansna suma banaka iznosi 7,33 milijarde eura. Ukupni depoziti (privrede, države i građana) krajem 2024. dostigli su 5,83 milijarde eura, dok su krediti iznosili 4,63 milijarde. Na kraju maja 2025. kreditna aktivnost dostiže 5,14 milijarde eura.
“Rastu prihoda od kamata tokom prošle godine najviše je doprinijelo povećanje kreditne aktivnosti banaka, jer je 2024. godina bila rekordna po iznosu novoodobrenih kredita, što deplasira priču da banke ne prate potrebe privrede i stanovništva.”
Na prihod od kamata uticali su i plasmani banaka na inostranim tržištima, kao i ulaganja u hartije od vrijednosti. Pejaković ističe da je “nivo profitabilnosti banaka kod nas značajno ispod evropskog prosjeka”.
“Struktura prihoda u razvijenim zemljama se oslanja na investiciono bankarstvo i hartije od vrijednosti, dok je kod nas dominacija prihoda od kamata na plasmane.”
Prihod od naknada i provizija iznosio je 160,6 miliona eura ili 32,09% ukupnih prihoda. Najveći udio imali su platni promet (68,6 miliona), kartično i bankomatsko poslovanje (56,3 miliona), te vođenje računa (11,3 miliona).
U strukturi pasive
Na kraju 2024. godine, depoziti su činili 80,53% ukupne pasive, kapital 12,39%, pozajmice 3,72%, dok se ostale stavke odnose na preostalih 3,36%.
Ukupan kapital banaka iznosio je 894,69 miliona eura krajem 2024. – rast od 9,07% u odnosu na prethodnu godinu. Trend se nastavlja, pa kapital na kraju maja 2025. iznosi 947,57 miliona eura.
Očekuje li se pad kamatnih stopa u plasmanima i rast kamata na depozite?
“Primjetno je iz izvještaja Regulatora da kamatna stopa u plasmanima na nivou bankarskog sistema u Crnoj Gori pada iz kvartala u kvartal, mada se rizici ne smanjuju ni globalno, ni regionalno, niti lokalno.”
Trenutna prosječna kamatna stopa je oko 5,9% godišnje. Najbolje kompanije su se u prethodnim godinama zaduživale po stopama ispod 3%. Danas je šestomjesečni EURIBOR na nivou od 2,033%.
“Ponuda pasivnih kamata u Crnoj Gori ide i do 4% godišnje, što je najviša ponuda u euro zoni. Prosjek je ipak nizak – oko 0,28% – zbog ogromnog udjela depozita po viđenju i onih do jedne godine, koji čine 94% ukupnih depozita.”
“Nema bankara koji ne bi želio drugačiju strukturu u korist dugoročnih depozita, ali to zavisi od preferenci klijenata, a ne od banaka.”
Bez obzira na ročnost, klijenti imaju visoku sigurnost: “Za veće iznose uz najavu novac mogu dobiti za dan ili dva, a manji se isplaćuju odmah. U oba slučaja, gubi se kamata na oročena sredstva.”
“Povećanje kamata na depozite povećava pritisak i na rast kamata u plasmanima. Prioritet treba da budu niže kamate u plasmanima, jer one znače povoljnije uslove za privredu i društvo, ubrzanje ekonomskih ciklusa i unapređenje životnog standarda.”
Zaključuje da smanjenje kamata u plasmanima možemo očekivati i ubuduće, uz povećanje produktivnosti i smanjenje rizika poslovanja.
